Madaniy qatlam
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 51-b. — ziyouz.com
Madaniy qatlam (arxeologiyada) — inson faoliyatining izlari (qad. inşootlar, quriliş va xöjalik çiqindilari, kul va h.k.) saqlangan yer qatlami. Qalinligi bir neça sm dan bir neça 10 m gaça bölişi mumkin. M.q. ötmişimizning ğor va ungurlarda, dare va köl böylarida qad kötargan makon va manzilgohlarda hosil bölgan madaniy qoldiqlarning jamiyat taraqqiyoti b-n boğliq hodda davrma davr, ustma-ust joylaşişini ifodalaydi. Odatda, arxeologik yodgorliklar bir yoki bir neça M. q.li bölib, ularning joylaşişi, gorizontlarga bölinişi, ularda uçraydigan arxeologik topilmalarning xususiyati va davriyligiga qarab, ularning nisbiy va mutlaq yoşi aniqlanadi. Odamlar ma'lum joyda muayyan davrdagina yaşasa bir M.q.li yodgorlik hosil böladi. Bir joyda davom etgan uzluksiz hayot esa köp M.q.li yodgorliklarni vujudga keltiradi (mas, Afrosiyob, Qanqa, Buxoro, Yerqörğon va b.). M.q. kişilar faoliyatining qoldiklarini örganiş va şu qarorgohning tarixini tiklaş maqsadida qaziladi.
Ad.:Garden J. K., Teoretiçeskaya arxeologiya, M., 1983; Dikşit S. K., Vvedeniye v arxeologiyu, M., 1960.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАДАНИЙ ҚАТЛАМ (археологияда) — инсон фаолиятининг излари (қад. иншоотлар, қурилиш ва хўжалик чиқиндилари, кул ва ҳ.к.) сақланган ер қатлами. Қалинлиги бир неча см дан бир неча 10 м гача бўлиши мумкин. М.қ. ўтмишимизнинг ғор ва унгурларда, даре ва кўл бўйларида қад кўтарган макон ва манзилгоҳларда ҳосил бўлган маданий қолдиқларнинг жамият тараққиёти б-н боғлиқ ҳодда даврма давр, устма-уст жойлашишини ифодалайди. Одатда, археологик ёдгорликлар бир ёки бир неча М. қ.ли бўлиб, уларнинг жойлашиши, горизонтларга бўлиниши, уларда учрайдиган археологик топилмаларнинг хусусияти ва даврийлигига қараб, уларнинг нисбий ва мутлақ ёши аниқланади. Одамлар маълум жойда муайян даврдагина яшаса бир М.қ.ли ёдгорлик ҳосил бўлади. Бир жойда давом этган узлуксиз ҳаёт эса кўп М.қ.ли ёдгорликларни вужудга келтиради (мас, Афросиёб, Қанқа, Бухоро, Ерқўрғон ва б.). М.қ. кишилар фаолиятининг қолдикларини ўрганиш ва шу қароргоҳнинг тарихини тиклаш мақсадида қазилади.
Ад.:Гарден Ж. К., Теоретическая археология, М., 1983; Дикшит С. К., Введение в археологию, М., 1960.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.