Madhya-Pradeş

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 64–65-b. — ziyouz.com

Madhya-Pradeş - Hindistonning markaziy qismidagi ştat. Mayd. 308 ming km2. Aholisi 60,4 mln. kişi (2001); 90% aholisi hind tili va unga yaqin tillarda, qolgan qismi marathi va rojastoni kabi tillarda sözlaşadi. Ma'muriy markazi — Bhopal ş.

M.-P. hududi mil. av. 3—2-a.larda Mauriyalar kuldorlik davlati tarkibida bölgan. Mil. boşlaridan 14-a.gaça bir qança davlatlar, 15-a.da Bahmaniy sultonligi viloyati edi. 16-a. oxirlaridan Boburiylar qöl ostiga ötdi. 1818 y.da Ost-Indiya kompaniyasi egalladi. 1956 y.dan Hindiston ştati. 2000 y. noyab. oyida yangi Çxattisgarx ştatini tuziş maqsadida M.-P. xududining bir qismi ajratib olindi.

Ştatning yer yuzasi yassitoğlik va past toğlardan iborat. Eng baland joyi 1353 m. Şim. qismi Hind-Gang tekisligiga tutaşgan. Iqlimi tropik, mussonli ikdim, şim.-ğarbida quruq, jan. va jan.-şarqida sernam. Yanv.ning örtaça t-rasi 17—24°, iyulniki 27—29°. Yillik yoğin 700—1600 mm. Daryolari serostona; eng yirik daryosi — Narbada. Ştat hududining 1/3 qismi örmon, tik, sal kabi qimmatbaho yoğoçli daraxtlar usadi.

M.-P. sanoati tez rivojlanayotgan agrar ştat. Aholisining 75% q.x.da band. Asosan, tariq, buğdoy, şoli, paxta, moyli ösimliklar ekiladi. Ipak qurti boqiladi. M.-P.da marganets va temir rudalari, boksit, kumir, ötga çidamli gil qazib olinadi. Pannada mamlakatda yagona olmos koni mavjud. Issiklik elektr st-yalari bor. Işlab beruvçi sanoatining qad. va asosiy tarmoği — ipgazlama sanoati. Şuningdek, metallurgiya, neft kimyosi, elektronika, avtomobilsozlik, oziq-ovqat sanoati korxonalari, yirik qoğoz f-kasi, oyna-keramika, sement, asbest-beton z-dlari bor. Hunarmandçilikda mato, öymakorlik buyumlari tayyorlanadi. Ştat xududidan yirik şosse yöllar va Hindiston şim. ni uning jan. qismi b-n boğlovçi t.y. ötgan.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

МАДҲЬЯ-ПРАДЕШ - Ҳиндистоннинг марказий қисмидаги штат. Майд. 308 минг км2. Аҳолиси 60,4 млн. киши (2001); 90% аҳолиси ҳинд тили ва унга яқин тилларда, қолган қисми маратҳи ва рожастони каби тилларда сўзлашади. Маъмурий маркази — Бҳопал ш.

М.-П. ҳудуди мил. ав. 3—2-а.ларда Мауриялар кулдорлик давлати таркибида бўлган. Мил. бошларидан 14-а.гача бир қанча давлатлар, 15-а.да Баҳманий султонлиги вилояти эди. 16-а. охирларидан Бобурийлар қўл остига ўтди. 1818 й.да Ост-Индия компанияси эгаллади. 1956 й.дан Ҳиндистон штати. 2000 й. нояб. ойида янги Чхаттисгарх штатини тузиш мақсадида М.-П. худудининг бир қисми ажратиб олинди.

Штатнинг ер юзаси ясситоғлик ва паст тоғлардан иборат. Энг баланд жойи 1353 м. Шим. қисми Ҳинд-Ганг текислигига туташган. Иқлими тропик, муссонли икдим, шим.-ғарбида қуруқ, жан. ва жан.-шарқида сернам. Янв.нинг ўртача т-раси 17—24°, июлники 27—29°. Йиллик ёғин 700—1600 мм. Дарёлари серостона; энг йирик дарёси — Нарбада. Штат ҳудудининг 1/3 қисми ўрмон, тик, сал каби қимматбаҳо ёғочли дарахтлар усади.

М.-П. саноати тез ривожланаётган аграр штат. Аҳолисининг 75% қ.х.да банд. Асосан, тариқ, буғдой, шоли, пахта, мойли ўсимликлар экилади. Ипак қурти боқилади. М.-П.да марганец ва темир рудалари, боксит, кумир, ўтга чидамли гил қазиб олинади. Паннада мамлакатда ягона олмос кони мавжуд. Иссиклик электр ст-ялари бор. Ишлаб берувчи саноатининг қад. ва асосий тармоғи — ипгазлама саноати. Шунингдек, металлургия, нефть кимёси, электроника, автомобилсозлик, озиқ-овқат саноати корхоналари, йирик қоғоз ф-каси, ойна-керамика, цемент, асбест-бетон з-длари бор. Ҳунармандчиликда мато, ўймакорлик буюмлари тайёрланади. Штат худудидан йирик шоссе йўллар ва Ҳиндистон шим. ни унинг жан. қисми б-н боғловчи т.й. ўтган.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.