Madrid

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 63-b. — ziyouz.com

Madrid — Ispaniya poytaxti, Madrid provinsiyasining va Yangi Kastiliya tarixiy viloyatining boş şahri. Mamlakatning asosiy siyosiy, iktisodiy va madaniy markazi. Mansanares daryosi (Taxo havzasi) böyida, Meseta platosida, 650 m balandlikda joylaşgan. Iklimi quruq subtropik iqlim. Yanv.ning örtaça t-rasi 4,9°, iyulniki 24,2°. Yillik yoğin 420 mm. T.y. va avtomobil yöllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Ahrlisi 2,8 mln. kişi (1998).

M. ilk bor qölyozmalarda 932 y.da qayd etilgan.M. örnida Yu-a.aa mavr-uş/ jing Majirit nomli qal'asi bölgan. 1083 y.da arablardan ozod etilgan va 1118 y.dan erkin şahar huquqi berilgan. 14—15-a.larda Kastiliya qirollari qarorgohi. 1561 y.dan Ispaniyaning rasmiy poytaxti.

M. va uning atrofidagi korxonalar mamlakatda işlab çiqariladigan mahsulotning 1/10 qismini beradi. Şahar sanoatining yetakçi tarmoği — maşinasozlik (avtomobilsozlik, samolyotsozlik, lokomotivsozlik), elektrotexnika (optika priborlari, radiotexnika va telefon jihozlari, q.x. qurollari i.ç.). Kime (jumladan, plastmassa i.ç.), quriliş materiallari, poligrafiya, kimyo-farmatsevtika, töqimaçilik, kön-poyabzal, farfor-fayans va b. sa-noat korxonalari bor. Badiiy xunarmandçilik (kaşta tikiş, tör töqiş, zargarlik buyumlari tayyorlaş va b.) rivojlangan. M.da yirik korxonalar boşqarmasi, banklar, suğurta kompaniyalari, savdo firmalari va birjalar joylaşgan. M. — xalqaro turizm markazlaridan. Un-tlar, Mariya Kristina qirollik kollegiumi, konservatoriya, san'atşunoslik va b. öquv mu-assasalari, Qirollik akademiyasi, i.t. institutlari, astronomiya rasadxonasi, botanika boği, kutubxonalar, Prado muzeyi, Milliy arxeologiya, san'at va b. muzeylar bor. Metropoliten qurilgan. Me'moriy yodgorliklardan yepiskop ka-pellasi (1520), Pla sa Mayor ansambli (1619), Kirol saroyi (1738— 64), çerkovlar, ratuşa (17—18-a.lar) va b. saqlangan.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

МАДРИД — Испания пойтахти, Мадрид провинциясининг ва Янги Кастилия тарихий вилоятининг бош шаҳри. Мамлакатнинг асосий сиёсий, иктисодий ва маданий маркази. Мансанарес дарёси (Тахо ҳавзаси) бўйида, Месета платосида, 650 м баландликда жойлашган. Иклими қуруқ субтропик иқлим. Янв.нинг ўртача т-раси 4,9°, июлники 24,2°. Йиллик ёғин 420 мм. Т.й. ва автомобиль йўллари тугуни. Аэропорти халқаро аҳамиятга эга. Аҳрлиси 2,8 млн. киши (1998).

М. илк бор қўлёзмаларда 932 й.да қайд этилган.М. ўрнида Ю-а.аа мавр-уш/ жинг Мажирит номли қалъаси бўлган. 1083 й.да араблардан озод этилган ва 1118 й.дан эркин шаҳар ҳуқуқи берилган. 14—15-а.ларда Кастилия қироллари қароргоҳи. 1561 й.дан Испаниянинг расмий пойтахти.

М. ва унинг атрофидаги корхоналар мамлакатда ишлаб чиқариладиган маҳсулотнинг 1/10 қисмини беради. Шаҳар саноатининг етакчи тармоғи — машинасозлик (автомобилсозлик, самолётсозлик, локомотивсозлик), электротехника (оптика приборлари, радиотехника ва телефон жиҳозлари, қ.х. қуроллари и.ч.). Киме (жумладан, пластмасса и.ч.), қурилиш материаллари, полиграфия, кимё-фармацевтика, тўқимачилик, кўн-пойабзал, фарфор-фаянс ва б. са-ноат корхоналари бор. Бадиий хунармандчилик (кашта тикиш, тўр тўқиш, заргарлик буюмлари тайёрлаш ва б.) ривожланган. М.да йирик корхоналар бошқармаси, банклар, суғурта компаниялари, савдо фирмалари ва биржалар жойлашган. М. — халқаро туризм марказларидан. Ун-тлар, Мария Кристина қироллик коллегиуми, консерватория, санъатшунослик ва б. ўқув му-ассасалари, Қироллик академияси, и.т. институтлари, астрономия расадхонаси, ботаника боғи, кутубхоналар, Прадо музейи, Миллий археология, санъат ва б. музейлар бор. Метрополитен қурилган. Меъморий ёдгорликлардан епископ ка-пелласи (1520), Пла са Майор ансамбли (1619), Кирол саройи (1738— 64), черковлар, ратуша (17—18-а.лар) ва б. сақланган.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.