Magadan viloyati
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 14-b. — ziyouz.com
Magadan viloyati - RF tarkibidagi viloyat. Uzoq Şarq iqtisodiy r-niga kiradi. 1953 y. 3 dek.da taşkil etilgan. RFning çekka şim.-şarqiy qismida. Mayd. 461,4 ming km2. Aholisi 232,8 ming kişi (2000). Asosan, ruslar, şuningdek, ukrain, belorus, tatar, evenk va b. ham yaşaydi. 8 tumanga bölingan; 2 şahar, 28 şaharça bor. Markazi Magadan ş. M. v. Şarkiy Sibir, Çukotka, Bering va Oxota dengizlari b-n öralgan. Viloyatning köp qismini Kolima toğlari egallagan. Penjina qöltiqçasidan Anadir qöltiğigaça keng Anadir pasttekisligi joylaşgan. Asosiy foydali qazilmalari: oltin, qalay, volfram. Toşkömir va qönğir kumir konlari bor. Iklimi keskin kontinental. Qişi sovuq, yozi salqin. Iyulning örtaça t-rasi Oxota dengizi sohillarida 1 G— 12°, Şim. Muz okeani sohillarida 3°— 6°, yanv.niki Oxota dengizi soxillarida —19° dan —23° gaça, Şim. Muz okeani sohillarida —24° dan —28° gaça. M. v.ning içki qismlarida iyulning örtaça t-rasi 14°—16°, yanv.niki —38°. Yiliga 300—350 mm, Oxota va Bering dengizlari sohillarida 500—700 mm, yoğin tuşadi. Oxota dengizi sohillaridan boşqa hamma joylar zamini muzlab yotadi. Vegetatsiya davri 100—105 kun. Yirik daryolari: Kolima va Anadir. Tuproklari podzolli toğ-örmon va toğ-tundra tuproklari. M. v. tundra, örmonli tundra va taygada joylaşgan. Dauriya tiloğoçi, yer bağirlab ösadigan kedr köp. Tiyin, oqtovuşqon, qutb tulkisi, tulki, oq ayiq, qönğir ayiq, rosomaxa, latça, şimol buğusi, los, quşlardan kaklik, ördak, ğoz bor. Da-ryolarda baliq, dengizlarda kit, morj, tyulen yaşaydi. Maşinasozlik, metallsozlik, baliq sanoati rivojlangan. Arkagala GRES, Kolima GES bor. Sut-göşt çorvaçiligi, darrandaçilik, möynaçilik b-n şuğullaniladi. Viloyat hududiy Magadan qöriqxonasi, Talaya kurorti bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАГАДАН ВИЛОЯТИ - РФ таркибидаги вилоят. Узоқ Шарқ иқтисодий р-нига киради. 1953 й. 3 дек.да ташкил этилган. РФнинг чекка шим.-шарқий қисмида. Майд. 461,4 минг км2. Аҳолиси 232,8 минг киши (2000). Асосан, руслар, шунингдек, украин, белорус, татар, эвенк ва б. ҳам яшайди. 8 туманга бўлинган; 2 шаҳар, 28 шаҳарча бор. Маркази Магадан ш. М. в. Шаркий Сибирь, Чукотка, Беринг ва Охота денгизлари б-н ўралган. Вилоятнинг кўп қисмини Колима тоғлари эгаллаган. Пенжина қўлтиқчасидан Анадирь қўлтиғигача кенг Анадирь пасттекислиги жойлашган. Асосий фойдали қазилмалари: олтин, қалай, вольфрам. Тошкўмир ва қўнғир кумир конлари бор. Иклими кескин континентал. Қиши совуқ, ёзи салқин. Июлнинг ўртача т-раси Охота денгизи соҳилларида 1 Г— 12°, Шим. Муз океани соҳилларида 3°— 6°, янв.ники Охота денгизи сохилларида —19° дан —23° гача, Шим. Муз океани соҳилларида —24° дан —28° гача. М. в.нинг ички қисмларида июлнинг ўртача т-раси 14°—16°, янв.ники —38°. Йилига 300—350 мм, Охота ва Беринг денгизлари соҳилларида 500—700 мм, ёғин тушади. Охота денгизи соҳилларидан бошқа ҳамма жойлар замини музлаб ётади. Вегетация даври 100—105 кун. Йирик дарёлари: Колима ва Анадирь. Тупроклари подзолли тоғ-ўрмон ва тоғ-тундра тупроклари. М. в. тундра, ўрмонли тундра ва тайгада жойлашган. Даурия тилоғочи, ер бағирлаб ўсадиган кедр кўп. Тийин, оқтовушқон, қутб тулкиси, тулки, оқ айиқ, қўнғир айиқ, росомаха, латча, шимол буғуси, лось, қушлардан каклик, ўрдак, ғоз бор. Да-рёларда балиқ, денгизларда кит, морж, тюлень яшайди. Машинасозлик, металлсозлик, балиқ саноати ривожланган. Аркагала ГРЭС, Колима ГЭС бор. Сут-гўшт чорвачилиги, даррандачилик, мўйначилик б-н шуғулланилади. Вилоят ҳудудий Магадан қўриқхонаси, Талая курорти бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.