Mağjon
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 346-b. — ziyouz.com
Mağjon (1893, hoz. Şim. Qozoğiston viloyati — 1938, Moskva) — qozoq şoiri, jurnalist, maorif arbobi. Qiziljar (hoz. Krasnoyarsk)dagi Eski qozoq madrasasi (1905—10), Ufadagi Oliya madrasasi (1910—12), Omskdagi Öqituvçilar instituti (1913—17) da tahsil olgan. Fors, arab, turk, rus tillarini yaxşi bilgan, Yevropa adabiyoti b-n yaqindan tanişgan. Alaş Örda hukumatining maorif komissi-yasi a'zosi (1917), Qozoğiston hukumatining maorif komissari (1919), «Hurriyat bayroği» gaz.ning muharriri (1920— 22). 1922 y.da Toşkentga çaqirib olinadi. Bu yerda Turkiston jumhuriyati qoşidagi «Qozoqqirğiz bilim komissiyasi» a'zosi, «Çölpon», «Sana» jur.lari, «Oq jöl» gaz. taşkilotçilaridan böldi. Moskvadagi Oliy adabiyot va san'at in-tida öqidi (1923-26).
1924 y.da Moskvadagi «Yoşlarning adabiy jamiyati»da M.ning Toşkentda çiqargan şe'riy kitobi (1923) muhokama qilinadi va uni millatçilikni kuylaganligi, tasavvufni, tarixni uluğlagani qattiq tanqid ostiga olinadi. Şundan söng M. millatçi, turkçi, boylar tarafdori sifatida ayblanadi. 1927 y.da Qozoğistonga qaytib, bir muddat Qiziljarda öqituvçilik qilgaç, xalq duşmani sifatida qamaladi (1929). 1935 y.da Gorkiy yordamida qamoqdan çiqadi. Biroq 1937 y.da takror qamalib, 1938 y. martida otib öldiriladi. M. 1988 y.da oqlangan.
M. xilma-xil mavzularda şe'rlar yozgan. Tabiat va inson gözalliklarini tasvirlar ekan, ilhom va muhabbatini, sabru bardoşini ularga bölgan samimiy ehtirom b-n boğlaydi va öziga xos uslub yaratadi («Men kim?», «Öt» va b.).
M. şe'rlari «Çölpon» (1912,Qozon), «Ölanlar» (1922, Qozon), «Mağjon Jumaboyev ölanlari» (1923, Toşkent) nomlari b-n 3 kitob holida naşr etilgan. M. 1923—26 y.larda boşlanğiç maktab öquvçilari uçun darsliklar yozgan.
Begali Qosimov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАҒЖОН (1893, ҳоз. Шим. Қозоғистон вилояти — 1938, Москва) — қозоқ шоири, журналист, маориф арбоби. Қизилжар (ҳоз. Красноярск)даги Эски қозоқ мадрасаси (1905—10), Уфадаги Олия мадрасаси (1910—12), Омскдаги Ўқитувчилар институти (1913—17) да таҳсил олган. Форс, араб, турк, рус тилларини яхши билган, Европа адабиёти б-н яқиндан танишган. Алаш Ўрда ҳукуматининг маориф комисси-яси аъзоси (1917), Қозоғистон ҳукуматининг маориф комиссари (1919), «Ҳуррият байроғи» газ.нинг муҳаррири (1920— 22). 1922 й.да Тошкентга чақириб олинади. Бу ерда Туркистон жумҳурияти қошидаги «Қозоққирғиз билим комиссияси» аъзоси, «Чўлпон», «Сана» жур.лари, «Оқ жўл» газ. ташкилотчиларидан бўлди. Москвадаги Олий адабиёт ва санъат ин-тида ўқиди (1923-26).
1924 й.да Москвадаги «Ёшларнинг адабий жамияти»да М.нинг Тошкентда чиқарган шеърий китоби (1923) муҳокама қилинади ва уни миллатчиликни куйлаганлиги, тасаввуфни, тарихни улуғлагани қаттиқ танқид остига олинади. Шундан сўнг М. миллатчи, туркчи, бойлар тарафдори сифатида айбланади. 1927 й.да Қозоғистонга қайтиб, бир муддат Қизилжарда ўқитувчилик қилгач, халқ душмани сифатида қамалади (1929). 1935 й.да Горький ёрдамида қамоқдан чиқади. Бироқ 1937 й.да такрор қамалиб, 1938 й. мартида отиб ўлдирилади. М. 1988 й.да оқланган.
М. хилма-хил мавзуларда шеърлар ёзган. Табиат ва инсон гўзалликларини тасвирлар экан, илҳом ва муҳаббатини, сабру бардошини уларга бўлган самимий эҳтиром б-н боғлайди ва ўзига хос услуб яратади («Мен ким?», «Ўт» ва б.).
М. шеърлари «Чўлпон» (1912,Қозон), «Ўланлар» (1922, Қозон), «Мағжон Жумабоев ўланлари» (1923, Тошкент) номлари б-н 3 китоб ҳолида нашр этилган. М. 1923—26 й.ларда бошланғич мактаб ўқувчилари учун дарсликлар ёзган.
Бегали Қосимов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.