Magnit

Magnit (yun. magnetis, Magnetis litpos — aynan Kiçik Osiyodagi qad. şahar Magnesiya nomidan) — magnitlangan ferromagnit yoki ferromagnit (ya'ni magnitlovçi maydon ta'siri olinganidan keyin ham katta magnit induksiya xossasini saqlaydigan) materi-allardan yasaladigan taqasimon polosa va b. şakldagi buyum (jism). Odatda, M. havo tirqişida, mas, taqasimon M. ning qutblari orasida magnit oqimi vujudga keltirişga xizmat qiladi. Havo tirqişi M. ning magnit induksiyasi (demak, magnitlanganligi)ni kamaytiradi. M. temir, nikel va ba'zi metallarni tortiş qobiliyatiga ega. Erkin osib qöyilgan M. (mas, kompasning magnit mili) Yerning magnit maydonida öz-özidan şunday joylaşib qoladiki, uning qutblarini birlaştiruvçi çiziqlar taxm. meridian böylab yönaladi. Şunda M.ning şim.ga qaragan uçi Şim.qutb, jan.ga qaragan uçi Jan. qutb deb ataladi. Magnitlaniş elektr toki b-n vujudga keltiriladigan M. elektromagnit deb ataladi. M. radioelektronika, radiotexnika, avtomatikada mustaqil doimiy magnit maydoni manbai sifatida keng qöllaniladi. Öta ötkazuvçan materialdan yasalgan çulğamli solenoid yoki elektromagnit öta ötkazuvçan M. deb ataladi. U moddalarning magnit, elektr va optik xossalarini tadqiq qilişda; plazma, atom yadrolari va elementar zarralarni örganişga doyr tajribalarda keng qöllaniladi.