Magnit xaritalari
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 33-b. — ziyouz.com
Magnit xaritalari - Yer kurra sining Yer magnit maydon kuçlanganligini va uning taşkil etuvçilari taqsimlanişini izoçiziqlar yordamida tasvirlangan xaritalari. Bulardan Dunyo M.x. va anomal magnit maydoni xaritalari eng köp tar kalgan. Dunyo M.x. Yer yadrosi elektr ötkazuvçan moddasining harakati tufayli hosil bölgan Boş Yer magnit maydoni (normal maydon)ning asosiy tarkibiy xususiyatlarini tasvirlaydi (q. Yer mag-netizmi). Boş Yer magnit maydoni öziga xos tuzilmasining ölçamlari qit'alar ölçamiga yaqin bölgani uçun, Dunyo M. x.ning masştabi, asosan, 1:10 000 000 va undan maydaroq böladi. Dunyo M. x.da Yer pösti tuzilişining xilma-xilligi, ma'dan konlarining joylaşişi va b. mahalliy omillar ta'siridan kelib çiqadigan magnit milining oğişi tuzatib beriladi. Anomal magnit maydoni xaritalari Yer magnit maydonining Boş Yer magnit maydonidan mahalliy oğişini tasvirlaydi. Bunday oğişlar, odatda, çiziqli ölçamlari önlab km va undan kiçik maydonlarda kuzatiladi. Şuning uçun ular nisbatan yirik masştabga (1:200 000 atrofida) ega; bu xaritalar, odatda, aeromagnit suratga oliş materiallari asosida tuziladi. Yer magnit maydonining körsatkiçlari özgarib turişi sababli, M. x. eskiradi, şuning uçun ular har 5—10 yilda qayta yangilanib turiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАГНИТ ХАРИТАЛАРИ - Ер курра сининг Ер магнит майдон кучланганлигини ва унинг ташкил этувчилари тақсимланишини изочизиқлар ёрдамида тасвирланган хариталари. Булардан Дунё М.х. ва аномал магнит майдони хариталари энг кўп тар калган. Дунё М.х. Ер ядроси электр ўтказувчан моддасининг ҳаракати туфайли ҳосил бўлган Бош Ер магнит майдони (нормал майдон)нинг асосий таркибий хусусиятларини тасвирлайди (қ. Ер маг-нетизми). Бош Ер магнит майдони ўзига хос тузилмасининг ўлчамлари қитъалар ўлчамига яқин бўлгани учун, Дунё М. х.нинг масштаби, асосан, 1:10 000 000 ва ундан майдароқ бўлади. Дунё М. х.да Ер пўсти тузилишининг хилма-хиллиги, маъдан конларининг жойлашиши ва б. маҳаллий омиллар таъсиридан келиб чиқадиган магнит милининг оғиши тузатиб берилади. Аномал магнит майдони хариталари Ер магнит майдонининг Бош Ер магнит майдонидан маҳаллий оғишини тасвирлайди. Бундай оғишлар, одатда, чизиқли ўлчамлари ўнлаб км ва ундан кичик майдонларда кузатилади. Шунинг учун улар нисбатан йирик масштабга (1:200 000 атрофида) эга; бу хариталар, одатда, аэромагнит суратга олиш материаллари асосида тузилади. Ер магнит майдонининг кўрсаткичлари ўзгариб туриши сабабли, М. х. эскиради, шунинг учун улар ҳар 5—10 йилда қайта янгиланиб турилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.