Magnitobiologiya

Magnitobiologiya - biofizikaning bir bölimi, tabiiy va sun'iy magnit maydonining tirik organizmlarga ta'sirini, organlar (yurak, miya, nervlar va b.) hosil qilgan magnit maydonini hamda biologik moddalarning magnitlik xususiyatlarini tadqiq qiladi. Sun'iy magnit maydonining odam organizmiga ta'siri töğrisidagi ma'lumotlar qadimdan ma'lum. Öşa davrda magnitning şifobaxş xususiyatiga ortiqça baho berilgan; magnit har qanday kasallikka davoligi va hatto yoşartirişi töğrisida köp yozilgan. 19-a.da yevropalik şifokorlar (jumladan, fransuz nevropatologi J.A.Şarko, rus şifokori S.P.Botkin) magnit maydoni asabni tinçlantiradi, deb hisoblaşgan. M. 20-a.ning 60-y.laridan boşlab kosmik biol. paydo bölişi b-n tez rivojlana boşladi; kuçaytirilgan magnit maydonining biologik ta'sirini örganişga asosiy e'tibor berildi. Magnit maydoni kuçlanişi ersted b-n ölçanadi. Bu kuçlaniş 140000 erstedgaça özgarib turadi. Sut emizuvçilarning barça organlari magnit maydonidan ta'sirlanadi. Boşqariş funksiyasini bajaradigan organlar magnit maydoniga sezgir böladi. Kuçli magnit maydoni nerv sistemasiga tormozlovçi ta'sir körsatadi, ya'ni şartli va şartsiz reflekslarni söndiradi. Ösimliklarda kuçli magnit maydoni ildizning ösişini töxtatadi, fotosintez intensivligini kamaytiradi. Magnit maydoni ta'sirida mikroorganizmlarning ösiş tezligi va ferment sistemasi faolligi, RNK sintezi, yuqori haroratga sezgirligi özgaradi. Geomagnit maydoni tirik organizmlarning örni va vaqtni çamalaşda ahamiyatga ega ekanligi taxmin qilinadi. Şuningdek, quşlar va baliqlarning uzoq xududlarga köçib utişi (migratsiyasi)da, çuvalçanglar, mollyuskalar, haşarotlar va b. hayvonlarning harakatlanişida ham çamalovçi ta'sir kursatişi mumkin, ayrim ösimliklar ildiz sistemasi magnit meridianiga nisbatan yönaladi. M. sohasidagi ma'lumotlar terapevtik maqsadlarda va i. ç.da foydalaniladigan magnit maydonini gigiyenik baholaşda muhim ahamiyatga ega.