Magnitooptika
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 38-b. — ziyouz.com
Magnitooptika MAGNITOOPTIKA, magnetooptika — magnit maydoni ta'sirida muhitning optik xossalari özgarişini örganadigan fizika bölimi. Magnit maydonidan yoruğlik ötkazilganida qutblaniş tekisligining aylanişi (Faradey effekti), spektr çiziqlarning qöşimça çiziqlarga ajralişi (Zeyeman effekti) kabi hodisalar röy beradi. M.da magnit maydoniga tik va şu maydon yönalişidagi yoruğlik jismga tuşganida har xil yutilişi, magnit maydoni ta'sirida muhitning optik anizotropiyayen kuzatiladi. Muhit sirtidan yoruğlik qaytganida optik anizotropiya ham röy beradi.
M. 20-a. 60 — 70-y.larida jadal rivojlandi: yarimötkazgiçlar, ferrit va antiferromagnetik singari kristallarning xossalari yaxşi örganildi. Bunday materiallardan yoruğlik qaytganida yoki yutilganida (kuçli magnit maydonida) yangi spektral seriyalar — Landau spektrlari paydo bölar ekan. Bu spektrlarning ajralişi elektronning xususiy spini b-n boğliq. M.da Zeyeman effekti ham örganiladi. Şaffof ferrit va antiferromagnetiklar, diamagnetik va paramagnetiklarga Karaganda asosiy rolni bu muhitlarning içki magnit maydonlari öynaydi (bunday maydonlarning kuçlanganligi 105 — 106 E gaça yetadi), bunday materiallar juda tez (kuçli) magnitlaniş xususiyatiga ega böladi (Kerr effekti). Şu sababli, şaffof ferrit va antiferromagnetiklar lazer nurlarini boşqarişda, elektron-hisoblaş maşinalarida va b.da işlatiladi. M. usullari jismlarning kvant holatlarini, fizikkimyoviy tuzilişini tekşiriş, taxlil qiliş va b. sohalarda juda köp işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАГНИТООПТИКА, магнетооптика — магнит майдони таъсирида муҳитнинг оптик хоссалари ўзгаришини ўрганадиган физика бўлими. Магнит майдонидан ёруғлик ўтказилганида қутбланиш текислигининг айланиши (Фарадей эффекти), спектр чизиқларнинг қўшимча чизиқларга ажралиши (Зееман эффекти) каби ҳодисалар рўй беради. М.да магнит майдонига тик ва шу майдон йўналишидаги ёруғлик жисмга тушганида ҳар хил ютилиши, магнит майдони таъсирида муҳитнинг оптик анизотропияен кузатилади. Муҳит сиртидан ёруғлик қайтганида оптик анизотропия ҳам рўй беради.
М. 20-а. 60 — 70-й.ларида жадал ривожланди: яримўтказгичлар, феррит ва антиферромагнетик сингари кристалларнинг хоссалари яхши ўрганилди. Бундай материаллардан ёруғлик қайтганида ёки ютилганида (кучли магнит майдонида) янги спектрал сериялар — Ландау спектрлари пайдо бўлар экан. Бу спектрларнинг ажралиши электроннинг хусусий спини б-н боғлиқ. М.да Зееман эффекти ҳам ўрганилади. Шаффоф феррит ва антиферромагнетиклар, диамагнетик ва парамагнетикларга Караганда асосий ролни бу муҳитларнинг ички магнит майдонлари ўйнайди (бундай майдонларнинг кучланганлиги 105 — 106 Э гача етади), бундай материаллар жуда тез (кучли) магнитланиш хусусиятига эга бўлади (Керр эффекти). Шу сабабли, шаффоф феррит ва антиферромагнетиклар лазер нурларини бошқаришда, электрон-ҳисоблаш машиналарида ва б.да ишлатилади. М. усуллари жисмларнинг квант ҳолатларини, физиккимёвий тузилишини текшириш, тахлил қилиш ва б. соҳаларда жуда кўп ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.