Maharaştra
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 356–357-b. — ziyouz.com
Maharaştra — Hindistondagi ştat. Hindiston ya.o.ning şim.-ğarbiy qismida. Mayd. 308 ming km2. Aholisi 97 mln. kişi (2001), aksari maratxdar. Aholisining 80% hindu diniga e'tiqod qiladi. Ma'muriy markazi — Mumbay (Bombay) ş. M.ning yer yuzasi toğlik, sohili kambar pasttekislik. Iqlimi mussonli, sohilida issiq va sernam, içki r-nlarida quruq iqlim. Dekan yassitoğligida unumdor qoratuproqyaar uçraydi. M.da foydali qazilmalardan marganets, temir rudalari, xromit, ohaktoş va kömir qazib olinadi. Ştatning jan.-ğarbida boksit konlari bor.
M. töğrisidagi dastlabki ma'lumotlar milod boşlariga oid. M. hududi qadimda Çaluklar, Bahmaniylar, Ahmadnagar va b. mayda davlatlar tarkibvda bölgan. 17-a.ning 60—70-y.larida maratxlar davlati tuzilgan. 18-a.da u mayda hokimliklarga bölinib ketgan. 19-a. boşida bu hokimliklarni Ost-Indiya kompaniyasi bosib olgan. 1950 y.gaça M.ning köp qismi Bombay viloyati, 1950 y.dan Bombay ştati tarkibida bölgan. 1960 y.da M. alohida ştat qilib ajratilgan.
M. — Hindistonning eng rivojlangan ştatlaridan. Aholisining 61% q.x.da band. Ştat paxta (Hindistonda yetiştiriladigan paxta hosilining 1/5 qismi) va yer yonğoq hosili olişda mamlakatda 1-örinda. Ekin maydonining köp qismiga jovar, buğdoy, şoli va b. donli ekinlar ekiladi. Şakarqamiş ekiş kengaymoqda. Işlanadigan yerlarning 8% suğoriladi. Ştat ğarbidagi 1,5 mln. ga yerda boğdorçilik (banan, mango, papayi, keş yonğoği va b. yetiştirişga ixtisoslaşgan) qilinadi.
M.da mamlakat işlab beruvçi sanoat mahsulotining 1/4 qismi işlab çiqariladi. Ştat daromadining 25% sanoatdan keladi. Sanoatining yetakçi tarmoği — ip gazlama sanoati (mamlakatda işlab çiqarilayotgan kalava ipning 25%, gazlamaning 33%). Töqimaçilik sanoatining eng yirik markazi — Mumbay ş. Şuningdek, şoyi töqiş (sun'iy tola i.ç. böyiça mamlakatda 1-örinda), oziq-ovqat (şakarqand, yoğmoy, un tortiş va b.), tamaki va qoğoz sanoatlari ham rivojlangan. Maşinasozlik (stanoksozlik, elektr maşinasozligi, avtomobilsozlik), kimyo (böyoqlar, sun'iy tola, doridarmon va b.) va neft kimyosi sanoati korxonalari bor. Yangi sanoat tarmoqlari, asosan, Mumbay — Txana — Puna sanoat zonasida töplangan. Nagpur, Şalapur kabi sanoat markazlari xam mavjud.
Mumbay porti orqali Hindiston importining 1/2 qismi ötadi. Ştatda yana 48 port işlab turibdi. 24 aeroport bor. T.y. uzunligi 5396 km. Ştat elektr energiyasi i.ç. böyiça 1-örinda, Tarapurda Hindistonda birinçi atom elektr st-yasi qurilgan. Ştatda 13 oliy öquv muassasasi bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАҲАРАШТРА — Ҳиндистондаги штат. Ҳиндистон я.о.нинг шим.-ғарбий қисмида. Майд. 308 минг км2. Аҳолиси 97 млн. киши (2001), аксари маратхдар. Аҳолисининг 80% ҳинду динига эътиқод қилади. Маъмурий маркази — Мумбай (Бомбай) ш. М.нинг ер юзаси тоғлик, соҳили камбар пасттекислик. Иқлими муссонли, соҳилида иссиқ ва сернам, ички р-нларида қуруқ иқлим. Декан ясситоғлигида унумдор қоратупроқяар учрайди. М.да фойдали қазилмалардан марганец, темир рудалари, хромит, оҳактош ва кўмир қазиб олинади. Штатнинг жан.-ғарбида боксит конлари бор.
М. тўғрисидаги дастлабки маълумотлар милод бошларига оид. М. ҳудуди қадимда Чалуклар, Баҳманийлар, Аҳмаднагар ва б. майда давлатлар таркибвда бўлган. 17-а.нинг 60—70-й.ларида маратхлар давлати тузилган. 18-а.да у майда ҳокимликларга бўлиниб кетган. 19-а. бошида бу ҳокимликларни Ост-Индия компанияси босиб олган. 1950 й.гача М.нинг кўп қисми Бомбай вилояти, 1950 й.дан Бомбай штати таркибида бўлган. 1960 й.да М. алоҳида штат қилиб ажратилган.
М. — Ҳиндистоннинг энг ривожланган штатларидан. Аҳолисининг 61% қ.х.да банд. Штат пахта (Ҳиндистонда етиштириладиган пахта ҳосилининг 1/5 қисми) ва ер ёнғоқ ҳосили олишда мамлакатда 1-ўринда. Экин майдонининг кўп қисмига жовар, буғдой, шоли ва б. донли экинлар экилади. Шакарқамиш экиш кенгаймоқда. Ишланадиган ерларнинг 8% суғорилади. Штат ғарбидаги 1,5 млн. га ерда боғдорчилик (банан, манго, папайи, кэш ёнғоғи ва б. етиштиришга ихтисослашган) қилинади.
М.да мамлакат ишлаб берувчи саноат маҳсулотининг 1/4 қисми ишлаб чиқарилади. Штат даромадининг 25% саноатдан келади. Саноатининг етакчи тармоғи — ип газлама саноати (мамлакатда ишлаб чиқарилаётган калава ипнинг 25%, газламанинг 33%). Тўқимачилик саноатининг энг йирик маркази — Мумбай ш. Шунингдек, шойи тўқиш (сунъий тола и.ч. бўйича мамлакатда 1-ўринда), озиқ-овқат (шакарқанд, ёғмой, ун тортиш ва б.), тамаки ва қоғоз саноатлари ҳам ривожланган. Машинасозлик (станоксозлик, электр машинасозлиги, автомобилсозлик), кимё (бўёқлар, сунъий тола, доридармон ва б.) ва нефть кимёси саноати корхоналари бор. Янги саноат тармоқлари, асосан, Мумбай — Тхана — Пуна саноат зонасида тўпланган. Нагпур, Шалапур каби саноат марказлари хам мавжуд.
Мумбай порти орқали Ҳиндистон импортининг 1/2 қисми ўтади. Штатда яна 48 порт ишлаб турибди. 24 аэропорт бор. Т.й. узунлиги 5396 км. Штат электр энергияси и.ч. бўйича 1-ўринда, Тарапурда Ҳиндистонда биринчи атом электр ст-яси қурилган. Штатда 13 олий ўқув муассасаси бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.