Mahayana
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 357–358-b. — ziyouz.com
Mahayana (sanskritça — katta ara-va, najot topişning keng yöli) — buddizmtt 2 asosiy oqim (xinayana b-n birga)dan biri. Milodning boşlarida keng tarqalgan. M. ruhiy kamolot ahsiga rioya etuvçi, xudoga ilti-jo qiluvçi, rohiblarga in'omlar berib yordam qiluvçi har qanday dindor najot topişi mumkin, deb hisoblaydi. M. ta'limotiga köra, dunyo — bir röyo, faqat nirvana realdir. M.da jannat haqidagi ta'limot muayyan örin egallaydi. M.ga köra, jannat bir neçta, ular M. adabiyotida va lamalar va'-zlarida mukammal va jozioali qilib ta'riflanadi, ikona va katta hajmli körgazma maketlarda tasvirlanadi. M.da Budda donişmand-ustozdan tipik xudoga aylangan. M. Hindistondan taşqaridagi keyingi buddizmning, jumladan, lamaizmning bir neça maktablari va yönalişlari uçun asos bölib xizmat qildi.
«MAHBUB ul-QULUB» («Qalblar sevgilisi») — Alişer Navoiynçt asari. 1501 y.da yozilgan. Asar özaro boğliq 3 qismdan iborat. 1qism 40 fasl (bob) ni öz içiga oladi. Bunda muallif öz davrining tipik vakillari hayotini tasvirlagan. 10 bobdan taşkil topgan 2qismda yaxşi va yomon, maqtovga sazovor va nafratga loyiqxislatlar tafsiloti berilgan. 3qismga masal va hikmatlar kiritilgan. Har bir jumla özaro qofiyadoş. Asarning saj'da yozilişi unga alohida badiiy nafosat bağişlagan. Asarga baytlar, ruboiylar kiritilib, ular uluğ şoir va muta-fakkirning hayot haqidagi xulosalarini mujassamlaştirgan. «M. ul-q.» Alişer Navoiy asarlari tilini örganişda muhim manba hisoblanadi. Uning turli vaqtda köçirilgan bir qança qölyozmalari Toşkent, Sankt-Peterburg, Parij va Istanbul kutubxonalarida saqlanadi.
Naşri: «Mahbub ul-qulub», Matnni naşrga tayyorlovçi A. N. Kononov, M.— L., 1948; «Mahbub ul-qulub» — Alişer Navoiy. Asarlar, 15 jildli, 13-j., T., 1966; «Mah-bub ul-qulub» — Alişer Navoiy. Mukammal asarlar töplami, 20 jildli, 14-j., T., 1998.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАҲАЯНА (санскритча — катта ара-ва, нажот топишнинг кенг йўли) — буддизмтт 2 асосий оқим (хинаяна б-н бирга)дан бири. Милоднинг бошларида кенг тарқалган. М. руҳий камолот аҳцига риоя этувчи, худога илти-жо қилувчи, роҳибларга инъомлар бериб ёрдам қилувчи ҳар қандай диндор нажот топиши мумкин, деб ҳисоблайди. М. таълимотига кўра, дунё — бир рўё, фақат нирвана реалдир. М.да жаннат ҳақидаги таълимот муайян ўрин эгаллайди. М.га кўра, жаннат бир нечта, улар М. адабиётида ва ламалар ваъ-зларида мукаммал ва жозиоали қилиб таърифланади, икона ва катта ҳажмли кўргазма макетларда тасвирланади. М.да Будда донишманд-устоздан типик худога айланган. М. Ҳиндистондан ташқаридаги кейинги буддизмнинг, жумладан, ламаизмнинг бир неча мактаблари ва йўналишлари учун асос бўлиб хизмат қилди.
«МАҲБУБ ул-ҚУЛУБ» («Қалблар севгилиси») — Алишер Навоийнчт асари. 1501 й.да ёзилган. Асар ўзаро боғлиқ 3 қисмдан иборат. 1қисм 40 фасл (боб) ни ўз ичига олади. Бунда муаллиф ўз даврининг типик вакиллари ҳаётини тасвирлаган. 10 бобдан ташкил топган 2қисмда яхши ва ёмон, мақтовга сазовор ва нафратга лойиқхислатлар тафсилоти берилган. 3қисмга масал ва ҳикматлар киритилган. Ҳар бир жумла ўзаро қофиядош. Асарнинг сажъда ёзилиши унга алоҳида бадиий нафосат бағишлаган. Асарга байтлар, рубоийлар киритилиб, улар улуғ шоир ва мута-факкирнинг ҳаёт ҳақидаги хулосаларини мужассамлаштирган. «М. ул-қ.» Алишер Навоий асарлари тилини ўрганишда муҳим манба ҳисобланади. Унинг турли вақтда кўчирилган бир қанча қўлёзмалари Тошкент, Санкт-Петербург, Париж ва Истанбул кутубхоналарида сақланади.
Нашри: «Маҳбуб ул-қулуб», Матнни нашрга тайёрловчи А. Н. Кононов, М.— Л., 1948; «Маҳбуб ул-қулуб» — Алишер Навоий. Асарлар, 15 жилдли, 13-ж., Т., 1966; «Маҳ-буб ул-қулуб» — Алишер Навоий. Мукаммал асарлар тўплами, 20 жилдли, 14-ж., Т., 1998.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.