Mahbus

Mahbus — ehtiyot çorasi tartibida qamoqqa olingan şaxs. Özbekistonda umumiy qoidagi binoan, şaxs ayblanayotgan jinoyati uçun 3 y. dan, voyaga yetmagan bölsa, 5 y. dan ziyod ozodlikdan maxrum qiliş jazosi tayinlaş közda tutilgan va unga nisbatan boşka ehtiyot çoralarini qöllaş imkoni bölmagan ayrim hollardagina qamalişi mumkin (JPK, 242modda). M. qamoqda 3 oy saqlanadi. Bu muhlatda işni tamomlaş imkoni bölmasa, qamoq muddati tegişliça Qoraqalpoğiston Respublikasi, viloyatlar va Toşkent ş. prokurorining ruxsati b-n — 5 oygaça, Özbekiston Respublikasi Boş prokurori örinbosarining ruxsati b-n — 7 oygaça, Özbekiston Respublikasi Boş prokurorining ruxsati b-n — 9 oygaça, alohida hollarda tergov qilinayotgan işning öta murakkabligini inobatga olib, oğir va öta oğir jinoyat sodir etişda ayblanayotganlarga nisbatan bir yilgaça muxdatga uzaytirilişi nazarda tutilgan. Qamoq muddatini yana uzaytirilişiga yöl qöyilmaydi (JPK, 245modda).

M. dastlabki qamoq joylarida saqlanadi va qonun böyiça çeklangan huquqlarga ega. M. unga belgilangan tartibda yuborilgan pulni oliş, naqd pul tölamasdan qilinadigan hisobkitob asosida oziq-ovqat mahsulotlari va eng zarur narsalarni xarid qiliş, jinoyat işiga oid hujjat va yozuvlarni öz yonida saklaş, qamokxona kutubxonasidagi kitoblardan foydalaniş huquqiga ega; işini yurita-yotgan tegişli organ yoki şaxsdan ijozat olib, har oy bir marta qarindoş-uruğlari yoki boşqa şaxslar b-n körişa oladi; yozişmalarga ham şu tartibda ruxsat etiladi. M. istagan vaqtida advokat b-n xoli uçraşişga haqli. M. suriştiruv, tergov, prokuratura yoki sud organlarining ruxsati hamda özining roziligi b-n mehnatga jalb kilinişi mumkin. Qamoqda qonunga xilof ravişda saklab turilgani tufayli M.ga yetkazilgan zarar qoplanadi. M. atamasi ba'zan qamoqda bölgan hamma şaxslarga, jumladan, sudning hukmi b-n jazo muddatini ötayotganlarga nisbatan ham işlatiladi. Yuridik jihatdan bunday şaxslar mahkum deb hisoblanişi lozim.

Ğafur Abdumajidov.