Mahkum
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 361-b. — ziyouz.com
Mahkum — qonun b-n taqiqlangan muayyan jinoyatni sodir etgani uçun sud tomonidan aybdor deb topilgan şaxs. Özbekistonda M.ga nisbatan quyidagi jazo çoralari qöllanilişi mumkin: jarima; muayyan huquqdan yoki biror xil faoliyat b-n şuğullanişdan mahrum qiliş; axloq tuzatiş işlari; xizmat böyiça çeklaş; qamoq; in-tizomiy qismga jönatiş; ozodlikdan mahrum qiliş; ölim jazosi. M. jazoni sudning hukmi kuçga kirganidan söng ötaydi. Ba'zan M. aybdor bölsada, unga jazo tayinlanmasligi yoki uni ötaşdan ozod etilişi mumkin (Özbekiston Respublikasi JK, 69—79, 87— 90moddalar). Sud ozodlikdan mahrum qiliş jazosini tayinlaş vaqtida sodir etilgan jinoyatning mohiyati, ijtimoiy xavflilik darajasi va işdagi boşqa holatlarni e'tiborga olib, aybdorni jazo bermay ham xulqini nazorat qiliş, tuzatiş mumkin, degan qat'iy fikrga kelsa, tayinlangan jazoni ijro etmaslik Tyirisida qaror çiqaradi. Ijtimoiy xavfi katta bölmagan yoki unça oğir bölmagan jinoyatni birinçi marta sodir etgan şaxs, agar u jinoyat natijasida yetkazilgan zararni öz ixtiyori b-n bartaraf etib, qilmişidan astoydil pu-şaymon bölsa, sud uni jazodan ozod qilişi mumkin.
M. barça fuqaroviy huquqlardan foydalanadi. Uning huquqiy maqomi Özbekiston Respublikasining JPK ida berilgan. M. fuqaroviy, mulkiy, vorislik, mualliflik, kaşfiyotçilik, mehnat, uy-joy huquqlariga ega. M. jazoni ötaş tartibi va şartlari, öz huquq va majburiyatlari töğrisida axborot oliş, öquv, badiiy va b. turdagi materiallardan foydalaniş, so-ğliğini saklaş, şu jumladan, ambulatoriya va statsionar şaroitida davolaniş, advokatlardan malakali yuridik yordam olişi mumkin. Ozodlikdan mahrum etiş joylarida saqlana-yotgan M. saylanişi mumkin emas va saylovda qatnaşmaydi (ÖzR Konsti-tutsiyasi, 177modda).
Ğafur Abdumajidov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАҲКУМ — қонун б-н тақиқланган муайян жиноятни содир этгани учун суд томонидан айбдор деб топилган шахс. Ўзбекистонда М.га нисбатан қуйидаги жазо чоралари қўлланилиши мумкин: жарима; муайян ҳуқуқдан ёки бирор хил фаолият б-н шуғулланишдан маҳрум қилиш; ахлоқ тузатиш ишлари; хизмат бўйича чеклаш; қамоқ; ин-тизомий қисмга жўнатиш; озодликдан маҳрум қилиш; ўлим жазоси. М. жазони суднинг ҳукми кучга кирганидан сўнг ўтайди. Баъзан М. айбдор бўлсада, унга жазо тайинланмаслиги ёки уни ўташдан озод этилиши мумкин (Ўзбекистон Республикаси ЖК, 69—79, 87— 90моддалар). Суд озодликдан маҳрум қилиш жазосини тайинлаш вақтида содир этилган жиноятнинг моҳияти, ижтимоий хавфлилик даражаси ва ишдаги бошқа ҳолатларни эътиборга олиб, айбдорни жазо бермай ҳам хулқини назорат қилиш, тузатиш мумкин, деган қатъий фикрга келса, тайинланган жазони ижро этмаслик Tyiрисида қарор чиқаради. Ижтимоий хавфи катта бўлмаган ёки унча оғир бўлмаган жиноятни биринчи марта содир этган шахс, агар у жиноят натижасида етказилган зарарни ўз ихтиёри б-н бартараф этиб, қилмишидан астойдил пу-шаймон бўлса, суд уни жазодан озод қилиши мумкин.
М. барча фуқаровий ҳуқуқлардан фойдаланади. Унинг ҳуқуқий мақоми Ўзбекистон Республикасининг ЖПК ида берилган. М. фуқаровий, мулкий, ворислик, муаллифлик, кашфиётчилик, меҳнат, уй-жой ҳуқуқларига эга. М. жазони ўташ тартиби ва шартлари, ўз ҳуқуқ ва мажбуриятлари тўғрисида ахборот олиш, ўқув, бадиий ва б. турдаги материаллардан фойдаланиш, со-ғлиғини саклаш, шу жумладан, амбулатория ва стационар шароитида даволаниш, адвокатлардан малакали юридик ёрдам олиши мумкин. Озодликдан маҳрум этиш жойларида сақлана-ётган М. сайланиши мумкин эмас ва сайловда қатнашмайди (ЎзР Консти-туцияси, 177модда).
Ғафур Абдумажидов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.