Mahmud Sulton
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 362–363-b. — ziyouz.com
Mahmud Sulton MAHMUD SULTON, Mahmud Bahodir sulton ibn şoh Budoğ sulton ibn Abul-xayrxon (1454—1504) — şayboniy sultonlardan, Muhammad Şayboniyxonning ukasi. 3 yoşida qalmoqlar xoni Öztemurtoyşi qöliga tuşib, 7 yil tutqunlikda bölgan. Akasining barça yurişlarida faol iştirok etgan. 15-a. oxirida Daşti Qipçoqdagi qozoq xonlari (Burunduqxon, Qosimxon) b-n kuraşgan. Şayboniyxonning Movarounnahrga qilgan yurişida qatnaşgan (1500—04). 1501 y. Qorakölda şayboniylarga qarşi kötarilgan xalq közğolonini şafqatsizlik b-n bostirgan. 1502 y. yanv.-fev.da Jonibek sulton b-n Öratepa, Xöjand atrofidagi qişloqlarga va Çirçiq böyidagi tumanlarga bosqinçilik yurişi qilgan. 1503 y. şayboniylarning Xorazmga qilgan yurişiga rahbarlik qilgan. Şayboniylar Toxariston, Qunduz, Bağlon va Badaxşonni Xusravşohdan tortib olişgaç, bu yerlar M.s.ga berilgan (1504). Biroq M. s köp hokimlik qilmagan, bir oz vaqtdan keyin Qunduzda vafot etgan. M.s. Samarqandda dafn etilgan. M.s. saroyida köplab maşhur şoirlar, tarixçilar ijod qilişgan. Çunonçi, «Fathnoma» asari muallifi Mulla Şodi, «Şayboniynoma» muallifi Muhammad Solih, «Tarixiy Raşidiy» muallifi Muhammad Haydar va b. ma'lum muddat uning huzurida fa-oliyat körsatişgan.
Ad.: Mirza Muxammad Xaydar, Tarix-i Raşidi. T., 1996; Axmedov B. A., Istoriya Balxa, T., 1982; Materiali po istorii kazaxskix xanstv XV—XVIII vv., Alma-Ata, 1969.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАҲМУД СУЛТОН, Маҳмуд Баҳодир султон ибн шоҳ Будоғ султон ибн Абул-хайрхон (1454—1504) — шайбоний султонлардан, Муҳаммад Шайбонийхоннинг укаси. 3 ёшида қалмоқлар хони Ўзтемуртойши қўлига тушиб, 7 йил тутқунликда бўлган. Акасининг барча юришларида фаол иштирок этган. 15-а. охирида Дашти Қипчоқдаги қозоқ хонлари (Бурундуқхон, Қосимхон) б-н курашган. Шайбонийхоннинг Мовароуннаҳрга қилган юришида қатнашган (1500—04). 1501 й. Қоракўлда шайбонийларга қарши кўтарилган халқ кўзғолонини шафқатсизлик б-н бостирган. 1502 й. янв.-фев.да Жонибек султон б-н Ўратепа, Хўжанд атрофидаги қишлоқларга ва Чирчиқ бўйидаги туманларга босқинчилик юриши қилган. 1503 й. шайбонийларнинг Хоразмга қилган юришига раҳбарлик қилган. Шайбонийлар Тохаристон, Қундуз, Бағлон ва Бадахшонни Хусравшоҳдан тортиб олишгач, бу ерлар М.с.га берилган (1504). Бироқ М. с кўп ҳокимлик қилмаган, бир оз вақтдан кейин Қундузда вафот этган. М.с. Самарқандда дафн этилган. М.с. саройида кўплаб машҳур шоирлар, тарихчилар ижод қилишган. Чунончи, «Фатҳнома» асари муаллифи Мулла Шоди, «Шайбонийнома» муаллифи Муҳаммад Солиҳ, «Тарихий Рашидий» муаллифи Муҳаммад Ҳайдар ва б. маълум муддат унинг ҳузурида фа-олият кўрсатишган.
Ад.: Мирза Мухаммад Хайдар, Тарих-и Рашиди. Т., 1996; Ахмедов Б. А., История Балха, Т., 1982; Материалы по истории казахских ханств XV—XVIII вв., Алма-Ата, 1969.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.