Maişiy janr

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 78–79-b. — ziyouz.com

Maişiy janr - tasviriy san'atning kundalik ijtimoiy va şahsiy qayotni, maişiy turmuşni aks ettiradigan janri. Turmuşda közga taşlanaligan özaro munosabatlar va xatti-harakatlarni, uning imki mohi-yati va ijtimoiytarixiy mazmunini çuqur oçib beriş kabi xususiyatlarga ega. Demokratik va realistik badiiy an'analarning ösişi, rassomlarning xalq hayoti va mehnat faoliyatini atrofliça tasvirlaşga qiziqişining ortişi b-n bogliq holda rivojlandi. M. j.da rangtasvir (kartina) yetakçi örin tutadi, grafika, kiçik hajmdagi haykaltaroşlikda ham maişiy mavzu keng tarqalgan.

Maişiy lavhalar ibtidoiy san'at (ov manzaralari, urf-odatlar tasvirlari), Şarq (devoriy rasmlar va relyeflar) va Yunon (vazalar bezagi) san'-atila köp uçraydi, ellinizm san'atila muhim örin zgallagan. Dastlabki namunalari Qad. Şarq (Xitoy, key-inroq Koreya, Yaponiya)da yaratilli. Uygoniş davrida M. j. real voqealar, maişiy detallar b-n boyitildi. Örta asrlarda ham Yevropa, ham Osiyoda devoriy rasmlar, börtma naqşlar, miniatyurala keng tarqaldi, Şarkda va Yevropada sai'atning maxsus janri sifatida namoyon böldi.

M. j.da 17-a.dan maişiy hayot ijtimoiy mazmunga ega böldi, hajviy, ijtimoiy tanqidiy yönaliş yuzaga keldi, emotsional nafislik, psixologik noziklik va ötkir xayotiy kuzatişlar öz aksini topdi. Jaxrn rassomlari Jotto, Rembrandt, U. Xogart, A. Vatto. F. Goyya, P. P. Rubens, V. G. Perov, I. Ye. Repin, V. Ye. Makovskiy, A. A. Deyneka kabilarning M. jlagi yetuk san'at asarlari maşhur.

Özbekiston hududida M. j. devoriy rasmlarda va miniatyuralyarpya öz ifodasini topgan. 20-a.da rassomlardan B. Hamdamiy, L. Abdullayev, 3. Inogomov, M. Saidov va b., amaliy san'at ustal ari A. Muxtorov, Ş. Möminova va b. maişiy mavzuda asarlar yaratdilar.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

МАИШИЙ ЖАНР - тасвирий санъатнинг кундалик ижтимоий ва шаҳсий қаётни, маиший турмушни акс эттирадиган жанри. Турмушда кўзга ташланалиган ўзаро муносабатлар ва хатти-ҳаракатларни, унинг имки моҳи-яти ва ижтимоийтарихий мазмунини чуқур очиб бериш каби хусусиятларга эга. Демократик ва реалистик бадиий анъаналарнинг ўсиши, рассомларнинг халқ ҳаёти ва меҳнат фаолиятини атрофлича тасвирлашга қизиқишининг ортиши б-н боглиқ ҳолда ривожланди. М. ж.да рангтасвир (картина) етакчи ўрин тутади, графика, кичик ҳажмдаги ҳайкалтарошликда ҳам маиший мавзу кенг тарқалган.

Маиший лавҳалар ибтидоий санъат (ов манзаралари, урф-одатлар тасвирлари), Шарқ (деворий расмлар ва рельефлар) ва Юнон (вазалар безаги) санъ-атила кўп учрайди, эллинизм санъатила муҳим ўрин згаллаган. Дастлабки намуналари Қад. Шарқ (Хитой, кей-инроқ Корея, Япония)да яратилли. Уйгониш даврида М. ж. реал воқеалар, маиший деталлар б-н бойитилди. Ўрта асрларда ҳам Европа, ҳам Осиёда деворий расмлар, бўртма нақшлар, миниатюрала кенг тарқалди, Шаркда ва Европада саиъатнинг махсус жанри сифатида намоён бўлди.

М. ж.да 17-а.дан маиший ҳаёт ижтимоий мазмунга эга бўлди, ҳажвий, ижтимоий танқидий йўналиш юзага келди, эмоционал нафислик, психологик нозиклик ва ўткир хаётий кузатишлар ўз аксини топди. Жахрн рассомлари Жотто, Рембрандт, У. Хогарт, А. Ватто. Ф. Гойя, П. П. Рубенс, В. Г. Перов, И. Е. Репин, В. Е. Маковский, А. А. Дейнека кабиларнинг М. жлаги етук санъат асарлари машҳур.

Ўзбекистон ҳудудида М. ж. деворий расмларда ва миниатюралярпя ўз ифодасини топган. 20-а.да рассомлардан Б. Ҳамдамий, Л. Абдуллаев, 3. Иногомов, М. Саидов ва б., амалий санъат устал ари А. Мухторов, Ш. Мўминова ва б. маиший мавзуда асарлар яратдилар.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.