Makedoniya
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 100–103-b. — ziyouz.com
Makedoniya (Makedonija), Makedoniya Respublikasi (Republika Makedonija) — Jan. Yevropada, Bolqon ya.o.ning markaziy qismida joylaşgan davlat. Mayd. 25713 km2. Aholisi 2,046 mln. kişi (2001). Poytaxti — Skopye ş. Ma'muriy jihatdan 30 tuman (rayon)ga bölinadi.
Davlat tuzumi. M. — respublika. Amaldagi konstitutsiyasi 1991 y. 17 noyab. da qabul qilingan, 1992 y. 6 yanv. da tuzatişlar kiritilgan. Davlat boşligi — prezident (1999 y.dan Boris Traykovskiy), umumiy teng va töğri yaşirin ovoz beriş yöli b-n fukarolar tomonidan 5 y. mudsatga saylanadi. Qonun çiqaruvçi oliy organi — Majlis (bir palatali parlament). Ijroiya hokimiyat — rais va vazirlardan iborat hukumat.
Tabiati. M. hududining köp qismini örtaça balandlikdagi (2764 m gaça) toğlar egallaydi. Ular oraliğida daralar va dare vodiylari bor. Tez-tez zilzila bölib turadi. Iqlimi — mö'tadilkontinental, jan.da Örta dengizga xos iqlim. Örtaça t-ra yanv.da 5° — 7°, iyulda 24°—26°. Örtaça yillik yoğin 500 mm. Asosiy daryolari — Vardar va Strumitsa, katta köllari — Oxrid, Prespa. Toğ yon bağirlarida — aralaş örmon (asosan, dub va buk) hamda butazorlar, 2000 m dan balandda — toğ yaylovlari, Foydali qazilmalardan xromit, marganets, qalayrux, mis va temir rudalar, surma, uran, magnezit konlari bor.
Aholisining 66,5% makedonlar; albanlar (22,9%), turklar (4%). lölilar (2,3%), serblar (2%), musulmon-slavyanlar (2,1%) ham yaşaydi. Rasmiy til — makedon tili. Dindorlarning köpçiligi — pravoslav xristianlar; sunniy musulmonlar ham bor. Aholisining 54% şaharlarda yaşaydi. Yirik şaharlari: Skopye, Bitola, Prilep, Kumanovo, Oxrid.
Tarixi. M. Respublikasi 1918 y.da Serbiya tarkibidagi Serb, xorvat va slovenlar qirolligi (1929 y.dan — — Vardar M.si hududida taşkil topgan (q. Makedoniya, tarixiy viloyat).
Yugoslaviya qirollitida yuqori mavqega ega bölgan serb hukmron doiralari milliy zulm siyosatini ötkazib, «Makedoniya» nomini rasmiy iboradan çiqarib taşladilar, Ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy asoratga, buyuk serb zulmiga, jumladan, majburan serblaştiriş siyosatiga qarşilik harakati vujudga keldi. Ilğor ijtimoiy kuçlar faollik körsata boşladi.
1941 y. apr.da Vardar M.sining köp qismini Bolgariya, qolgan yerlarini Italiya bosib oldi. Bosqinçilarga qarşi xalq qurolli kuraşga otlandi. 1945 y.da M. ozod etiddi va Yugoslaviya Federativ Xalq Respublikasi tarkibidagi 6 respublikaning biriga aylandi. 1991 y. 25 yanv.da M. suvereniteta haqida Deklaratsiya qabul etildi va öşa yili 17 noyab. da M. suveren, mustaqil, demokratik respublika deb e'lon qilindi. M. — 1993 y.dan BMT a'zosi. ÖzR b-n diplomatiya munosabatini 1994 y. 31 dek.da örnatdi. Milliy bayrami — 2 avg. — Respublika kuni.
Siyosiy partiyalari, kasaba uyuşmalari. Umummakedoniya inqilobiy taşkiloti — M. milliy birligi demokratik partiyasi, 1990 y.da tuzilgan; Demokratik alternativa partiyasi, 1998 y.da taşkil etilgan; Liberaldemokratik partiya, 1997 y.da tuzilgan; M. demokratik partiyasi; Albanlar demokratik partiyasi; M. sotsialdemokratik
ittifoqi, 1943 y.da M kommunistlar ittifoqi nomi b-n tuzilgan va 1991 y. 20 apr.dan hoz. nomi b-n yuritiladi; M. sotsialistik partiyasi, 1990 y.da asos solingan. M. kasaba uyuşmalari konfederatsiyasi.
Xöjaligi. M. — industrial-agrar mamlakat. Yalpi içki mahsulotda sanoatning uluşi 55,6%, q.x.ning uluşi 16,8%. Qora va rangli metallurgiya, maşinasozlik, kimyo-farmatsevtika sanoati, konçilik rivojlangan. Polimer, ayrim turdagi stanoklar, sa-noat asbobuskunalari, q.x. maşinalari, avtodetallar, sovitkiçlar işlab çiqariladi. Binokorlik aşyolari, ötga çidamli materiallar, şişa, çinni i. ç. yölga qöyilgan. Töqimaçilik, o.ziq-ovqat, yoğoçsozlik, kön-poyabzal, tamaki sanoati, vinoçilik rivoj topgan. Yiliga 5,8 mlrd. kVtsoat elektr energiyasi hosil qilinadi. Hunarmandçilik rivojlanib borayotir.
Q. x.da dehqonçilik ustun. Tamaki, paxta, sezam, uzum, sabzavot va mevalar, oziq-ovqat ekinlaridan buğdoy, makkajöxori, şoli ekiladi. Qöyçilik va qisman, qoramolçilik, parrandaçilik, balikçilik b-n şuğullaniladi. Örmonlarda yoğoç tayyorlanadi. Sayyohlik yaxşi yölga qöyilgan.
T. y. uzunligi — 0,7 min g km, avtomobil yöllari uz. — 10,6 ming km. Çetga kiyim-keçak, gazmol, maşina va asbob-uskuna, doridarmon, mebel, q.x. mahsulotlari sotadi. Pul birligi — denar.
Maorifi, ilmiy va madaniy-ma'rifiy muassasalari. M.da 7—15 yoşdagi bolalar uçun 8 y.lik asosiy maktab doirasida majburiy boşlanğiç ta'lim joriy etilgan. Şu maktab negizida örta umumiy ta'lim maktabi — gimnaziya va kasb-hunar maktabi taşkil etilgan. Yirik oliy öquv yurtlari: Skopyeda un-t (1949 y.da taşkil qilingan, uning huzurida iqtisodiy i.t. in-ti bor) va ped. akademiyasi. M. fan va san'at akademiyasi, milliy tarix in-ti, folklor, geol., veterinariya in-tlari, Oxrid ş.da gidrobiol. in-ti, Strumitsa ş.da paxta in-ti, 20 ga yaqin ilmiy jamiyat mavjud. Skopyeda xalq kutubxonasi, un-t kutubxonasi, tarixiy arxiv, arxeologiya (1924), tarix (1926) muzeylari, rasmlar galereyasi (1948), etn. muzeyi (1949), Oxridda tarix va rayem muzeylari bor.
Matbuoti, radioeşittirişi, telekursatuvi. M.da bir qança gaz. va jur. lar naşr etiladi.Eng yiriklari: «Nova Makedoniya» ( «Yangi Makedoniya», makedon tilida çiqadigan kun-
dalik gaz., 1944 y.dan), «Birlik» ( turk tilida çiqadigan gaz., 1994 y.dan), «Veçer» ( «Oqşom», kundalik gaz.,1963 y.dan), «Pule» (haftalik gaz.,1991 y.dan), «Trudbenik» («Mehnatkaş», haftalik gaz.), «Flyaka evellazerimit» ( alban tilidagi gaz.,1945 y.dan). Makfaks — M. axborot agentligi 1993 y.da taşkil etilgan. M. radiosi 1944 y.dan, telekörsatuvi 1964 y.dan işlay boşlagan.
Adabiyoti. Makedon adabiyotining vujudga kelişi va davrlarga bölinişi muammolari mamlakat olimlarining ilmiy işlarida har xil bayon etilgan. K. Misirkov (1874—1926)ning ilmiy faoliyati bu sohada muhim ahamiyatga ega. U makedon adabiy tilining hoz. fonetik va morfologik tuzilişiga yakin namunasini yaratdi. Şoir K. Ra-sin (1908— 43) zamonaviy makedon şe'riyatining asosçisi xisoblanadi. K. Nedelkovski (1912—41), M. Bogoyevski (1919—42) va b. vatanparvarlik ruhida asarlar yaratişdi. 2-jahon uruşidan keyingi davr yozuvçilari ozodlik kuraşi voqealarini asosiy mavzu qilib oldilar. 60—80-y. larda roman va qissa janrlari rivojlandi (S. Yanev-ski, D. Solev, S. Drakul, Y. Leov, G. Abajiyev, J. Çingo va b.). Dramaturgiyada V. Iloski, K. Çaşule, T. Arsov-skilar ijod qildi. M.da turk va b. xalqlar adabiyoti ham mavjud.
Me'morligi va tasviriy san'ati. M. hududida mil. av. 4—6-a.lardan şaharlar (Stobi, Skupi, Gerakleya) xarobalari saqlangan. Ular orasida doirasimon manzilgohlar, toş va guvaladan qurilgan uylar, taraşlanmagan xarsangdan tiklangan istehkomlar, qad. yunonça qabrlarni eslatuvçi oltin niqobli sağanalar, odam va hayvonlarning oltin va jez haykallari bor. Örta asrlarda M. me'morligi Vizantiya ta'sirida rivojlangan: Skopye devorlari (6-a.), şoh Samuil qasri (11 -a. boşlari), Strumitsa qörğoni (11-a.), Oxriddagi ayo Sofiya ibodatxonasi bazilika tipida qurilgan. 12— 14-a.lardagi diniy inşootlarda bir yoki beş xoçsimon gumbazli ibodatxonalar toifasi qaror topdi. Turklar hukmronligi davrida masjidlar, minoralar, mezanasimon turar joylar qurildi. 18—19-a.lardan monastir majmualari va turar joy namunalari saqlanib qolgan. 19-a. oxiri va 20-a. 30-y. larigaça hoz. M. hududidagi şaharlarda yevropaça eklektizm ruhidagi qorişiq me'morlik uslubida binolar rejasiz, tartibsiz qurilgan. Keyingi yillarda şaharlar boş reja asosida qayta kurila boşlandi, yiğma temir-betondan yirik sanoat inşootlari barpo etildi. 1963 y.gi Skopye zilzilasidan keyin şahar markazini yapon me'mori K. Tonge loyihasi asosida tiklaşga kirişildi. Keyingi yillarda barpo etilgan eng katta inşootlar — Skopyedagi Kasaba uyuşmalari uyi (me'mor S. Brezovski), Tarix muzeyi (me'mor G. Konstantinovski), M. xalq teatri (me'mor M. Kratonoşiç), Prilepdagi şahid jangçilar yodgorlik majmuasi, Petrovsedagi aeroport bi-nosi va b.
M.da amaliy bezak san'ati, öymakorlik va b. rivojlangan. Oxriddagi 11-a.ga oid ayo Sofiya ibodatxonasi, Nerezidagi 12-a.ga mansub avliyo Panteleymon çerkovi devorlariga işlangan rasmlar M. hududidagi eng qad. tasviriy san'at yodgorliklaridir. 13—14-a.larda Yevtixis va Mixail kabi rassomlar erkin syujet asosida nozik tabiat manzaralarini çizdilar. 18-a. 2-yarmi va 20-a. 1-yarmida makedon rassomlari Frçkoskilar oilasi, J. Zografski va D. Andonov umumevropa rangtasviri ruhida ijod qilib, vatanpar-varlik kompozitsiyalari, portretlar, peyzajlar yaratdilar, xalq turmuşini aks ettirdilar. Zamonaviy makedon tasviriy san'atida rassomlik, haykaltaroşlik, grafika, amaliy bezak san'atining har xil turlari rivojlangan.
Musiqasi. Xalq musiqasi xilma-xil va öziga xos bölib, asosan, 2 ovozli qöşiq va çolğu kuylaridan iborat. Musiqa asboblari orasida tapan, darbuka, doyra kabi urib çalinadigan, şu-pelka, zurla, kaval kabi puflab çalinadigan, gusle, kara kabi torli, kamonli va çertib çalinadigan turli sozlar bor. Doyra bölib qöşiq aytiş va raqsga tuşiş keng tarqalgan. 19-a. oxiri va 20-a. boşlarida M.da musiqa madaniyati rivojlandi, madaniy-ma'rifiy jamiyatlar vujudga keldi. 1895 y. Skopyeda duxovoy orkestr, 1907 y. «Vardar» qöşiqçilar jamiyati taşkil topdi. 1928 y. S. Arsiç birinçi musika maktabini oçdi. S. Gaydov, J. Firfov kabi iste'dodli kompozitorlar yetişib çiqdi. 2-jahon uruşi davridagi xalq ozodlik kuraşida qölga qurol olib qatnaşgan makedon kompozitorlari vatanparvarlik ruhidagi ommaviy köşiqlar ham yaratişdi. 60— 80-y.larda G. Prokopyev, K. Makedonski, T. Zografski, T. Proşev kabi kom-pozitorlar opera va balet janrlarida barakali ijod qiddilar. Skopyeda Filarmoniya (1944), M xalq teatrida opera truppasi (1947), Folklor in-ti (1950), radio xori (1945), örta musiqa maktabi, Oliy ped. in-tida musiqa kafedrasi mavjud. M.ning Özbekistondagi madaniyat kunlari doirasida Toş-kentda 20-a. kompozitorlari asarlaridan konsertlar ötkazilgan.
Teatri. 1901 y.da «Taşviş va tasalli» deb atalgan tarğibot-vatanparvarlik teatr truppasi taşkil etildi, 1913 y.da Skopyeda birinçi doimiy serb Xalq teatri oçildi. 20—30-y.larda işçi va talabalarning havaskorlik teatr jamoalari vujudga keldi. 1945 y.da Skopyedagi Xalq teatri M. xalq teatri deb atala boşladi. Teatr tarkibida drama va balet truppalari bor. M. sahnalarida mahalliy dramaturglar, jahon klassikasi va xorijiy mualliflarning asarlari qöyiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАКЕДОНИЯ (Makedonija), Македония Республикаси (Republika Makedonija) — Жан. Европада, Болқон я.о.нинг марказий қисмида жойлашган давлат. Майд. 25713 км2. Аҳолиси 2,046 млн. киши (2001). Пойтахти — Скопье ш. Маъмурий жиҳатдан 30 туман (район)га бўлинади.
Давлат тузуми. М. — республика. Амалдаги конституцияси 1991 й. 17 нояб. да қабул қилинган, 1992 й. 6 янв. да тузатишлар киритилган. Давлат бошлиги — президент (1999 й.дан Борис Трайковский), умумий тенг ва тўғри яширин овоз бериш йўли б-н фукаролар томонидан 5 й. мудцатга сайланади. Қонун чиқарувчи олий органи — Мажлис (бир палатали парламент). Ижроия ҳокимият — раис ва вазирлардан иборат ҳукумат.
Табиати. М. ҳудудининг кўп қисмини ўртача баландликдаги (2764 м гача) тоғлар эгаллайди. Улар оралиғида даралар ва даре водийлари бор. Тез-тез зилзила бўлиб туради. Иқлими — мўътадилконтинентал, жан.да Ўрта денгизга хос иқлим. Ўртача т-ра янв.да 5° — 7°, июлда 24°—26°. Ўртача йиллик ёғин 500 мм. Асосий дарёлари — Вардар ва Струмица, катта кўллари — Охрид, Преспа. Тоғ ён бағирларида — аралаш ўрмон (асосан, дуб ва бук) ҳамда бутазорлар, 2000 м дан баландда — тоғ яйловлари, Фойдали қазилмалардан хромит, марганец, қалайрух, мис ва темир рудалар, сурма, уран, магнезит конлари бор.
Аҳолисининг 66,5% македонлар; албанлар (22,9%), турклар (4%). лўлилар (2,3%), серблар (2%), мусулмон-славянлар (2,1%) ҳам яшайди. Расмий тил — македон тили. Диндорларнинг кўпчилиги — православ христианлар; сунний мусулмонлар ҳам бор. Аҳолисининг 54% шаҳарларда яшайди. Йирик шаҳарлари: Скопье, Битола, Прилеп, Куманово, Охрид.
Тарихи. М. Республикаси 1918 й.да Сербия таркибидаги Серб, хорват ва словенлар қироллиги (1929 й.дан — — Вардар М.си ҳудудида ташкил топган (қ. Македония, тарихий вилоят).
Югославия қироллитида юқори мавқега эга бўлган серб ҳукмрон доиралари миллий зулм сиёсатини ўтказиб, «Македония» номини расмий иборадан чиқариб ташладилар, Ижтимоий-иқтисодий ва сиёсий асоратга, буюк серб зулмига, жумладан, мажбуран серблаштириш сиёсатига қаршилик ҳаракати вужудга келди. Илғор ижтимоий кучлар фаоллик кўрсата бошлади.
1941 й. апр.да Вардар М.сининг кўп қисмини Болгария, қолган ерларини Италия босиб олди. Босқинчиларга қарши халқ қуролли курашга отланди. 1945 й.да М. озод этидди ва Югославия Федератив Халқ Республикаси таркибидаги 6 республиканинг бирига айланди. 1991 й. 25 янв.да М. суверенитета ҳақида Декларация қабул этилди ва ўша йили 17 нояб. да М. суверен, мустақил, демократик республика деб эълон қилинди. М. — 1993 й.дан БМТ аъзоси. ЎзР б-н дипломатия муносабатини 1994 й. 31 дек.да ўрнатди. Миллий байрами — 2 авг. — Республика куни.
Сиёсий партиялари, касаба уюшмалари. Умуммакедония инқилобий ташкилоти — М. миллий бирлиги демократик партияси, 1990 й.да тузилган; Демократик альтернатива партияси, 1998 й.да ташкил этилган; Либералдемократик партия, 1997 й.да тузилган; М. демократик партияси; Албанлар демократик партияси; М. социалдемократик
иттифоқи, 1943 й.да М коммунистлар иттифоқи номи б-н тузилган ва 1991 й. 20 апр.дан ҳоз. номи б-н юритилади; М. социалистик партияси, 1990 й.да асос солинган. М. касаба уюшмалари конфедерацияси.
Хўжалиги. М. — индустриал-аграр мамлакат. Ялпи ички маҳсулотда саноатнинг улуши 55,6%, қ.х.нинг улуши 16,8%. Қора ва рангли металлургия, машинасозлик, кимё-фармацевтика саноати, кончилик ривожланган. Полимер, айрим турдаги станоклар, са-ноат асбобускуналари, қ.х. машиналари, автодеталлар, совиткичлар ишлаб чиқарилади. Бинокорлик ашёлари, ўтга чидамли материаллар, шиша, чинни и. ч. йўлга қўйилган. Тўқимачилик, о.зиқ-овқат, ёғочсозлик, кўн-пойабзал, тамаки саноати, виночилик ривож топган. Йилига 5,8 млрд. кВтсоат электр энергияси ҳосил қилинади. Ҳунармандчилик ривожланиб бораётир.
Қ. х.да деҳқончилик устун. Тамаки, пахта, сезам, узум, сабзавот ва мевалар, озиқ-овқат экинларидан буғдой, маккажўхори, шоли экилади. Қўйчилик ва қисман, қорамолчилик, паррандачилик, баликчилик б-н шуғулланилади. Ўрмонларда ёғоч тайёрланади. Сайёҳлик яхши йўлга қўйилган.
Т. й. узунлиги — 0,7 мин г км, автомобиль йўллари уз. — 10,6 минг км. Четга кийим-кечак, газмол, машина ва асбоб-ускуна, доридармон, мебель, қ.х. маҳсулотлари сотади. Пул бирлиги — денар.
Маорифи, илмий ва маданий-маърифий муассасалари. М.да 7—15 ёшдаги болалар учун 8 й.лик асосий мактаб доирасида мажбурий бошланғич таълим жорий этилган. Шу мактаб негизида ўрта умумий таълим мактаби — гимназия ва касб-ҳунар мактаби ташкил этилган. Йирик олий ўқув юртлари: Скопьеда ун-т (1949 й.да ташкил қилинган, унинг ҳузурида иқтисодий и.т. ин-ти бор) ва пед. академияси. М. фан ва санъат академияси, миллий тарих ин-ти, фольклор, геол., ветеринария ин-тлари, Охрид ш.да гидробиол. ин-ти, Струмица ш.да пахта ин-ти, 20 га яқин илмий жамият мавжуд. Скопьеда халқ кутубхонаси, ун-т кутубхонаси, тарихий архив, археология (1924), тарих (1926) музейлари, расмлар галереяси (1948), этн. музейи (1949), Охридда тарих ва раем музейлари бор.
Матбуоти, радиоэшиттириши, телекурсатуви. М.да бир қанча газ. ва жур. лар нашр этилади.Энг йириклари: «Нова Македония» ( «Янги Македония», македон тилида чиқадиган кун-
далик газ., 1944 й.дан), «Бирлик» ( турк тилида чиқадиган газ., 1994 й.дан), «Вечер» ( «Оқшом», кундалик газ.,1963 й.дан), «Пуле» (ҳафталик газ.,1991 й.дан), «Трудбеник» («Меҳнаткаш», ҳафталик газ.), «Фляка эвеллазеримит» ( албан тилидаги газ.,1945 й.дан). Макфакс — М. ахборот агентлиги 1993 й.да ташкил этилган. М. радиоси 1944 й.дан, телекўрсатуви 1964 й.дан ишлай бошлаган.
Адабиёти. Македон адабиётининг вужудга келиши ва даврларга бўлиниши муаммолари мамлакат олимларининг илмий ишларида ҳар хил баён этилган. К. Мисирков (1874—1926)нинг илмий фаолияти бу соҳада муҳим аҳамиятга эга. У македон адабий тилининг ҳоз. фонетик ва морфологик тузилишига якин намунасини яратди. Шоир К. Ра-цин (1908— 43) замонавий македон шеъриятининг асосчиси хисобланади. К. Неделковски (1912—41), М. Богоевски (1919—42) ва б. ватанпарварлик руҳида асарлар яратишди. 2-жаҳон урушидан кейинги давр ёзувчилари озодлик кураши воқеаларини асосий мавзу қилиб олдилар. 60—80-й. ларда роман ва қисса жанрлари ривожланди (С. Янев-ски, Д. Солев, С. Дракул, Й. Леов, Г. Абажиев, Ж. Чинго ва б.). Драматургияда В. Ильоски, К. Чашуле, Т. Арсов-скилар ижод қилди. М.да турк ва б. халқлар адабиёти ҳам мавжуд.
Меъморлиги ва тасвирий санъати. М. ҳудудида мил. ав. 4—6-а.лардан шаҳарлар (Стоби, Скупи, Гераклея) харобалари сақланган. Улар орасида доирасимон манзилгоҳлар, тош ва гуваладан қурилган уйлар, тарашланмаган харсангдан тикланган истеҳкомлар, қад. юнонча қабрларни эслатувчи олтин ниқобли сағаналар, одам ва ҳайвонларнинг олтин ва жез ҳайкаллари бор. Ўрта асрларда М. меъморлиги Византия таъсирида ривожланган: Скопье деворлари (6-а.), шоҳ Самуил қасри (11 -а. бошлари), Струмица қўрғони (11-а.), Охриддаги аё София ибодатхонаси базилика типида қурилган. 12— 14-а.лардаги диний иншоотларда бир ёки беш хочсимон гумбазли ибодатхоналар тоифаси қарор топди. Турклар ҳукмронлиги даврида масжидлар, миноралар, мезанасимон турар жойлар қурилди. 18—19-а.лардан монастир мажмуалари ва турар жой намуналари сақланиб қолган. 19-а. охири ва 20-а. 30-й. ларигача ҳоз. М. ҳудудидаги шаҳарларда европача эклектизм руҳидаги қоришиқ меъморлик услубида бинолар режасиз, тартибсиз қурилган. Кейинги йилларда шаҳарлар бош режа асосида қайта курила бошланди, йиғма темир-бетондан йирик саноат иншоотлари барпо этилди. 1963 й.ги Скопье зилзиласидан кейин шаҳар марказини япон меъмори К. Тонгэ лойиҳаси асосида тиклашга киришилди. Кейинги йилларда барпо этилган энг катта иншоотлар — Скопьедаги Касаба уюшмалари уйи (меъмор С. Брезовски), Тарих музейи (меъмор Г. Константиновски), М. халқ театри (меъмор М. Кратоношич), Прилепдаги шаҳид жангчилар ёдгорлик мажмуаси, Петровцедаги аэропорт би-носи ва б.
М.да амалий безак санъати, ўймакорлик ва б. ривожланган. Охриддаги 11-а.га оид аё София ибодатхонаси, Нерезидаги 12-а.га мансуб авлиё Пантелеймон черкови деворларига ишланган расмлар М. ҳудудидаги энг қад. тасвирий санъат ёдгорликларидир. 13—14-а.ларда Евтихис ва Михаил каби рассомлар эркин сюжет асосида нозик табиат манзараларини чиздилар. 18-а. 2-ярми ва 20-а. 1-ярмида македон рассомлари Фрчкоскилар оиласи, Ж. Зографски ва Д. Андонов умумевропа рангтасвири руҳида ижод қилиб, ватанпар-варлик композициялари, портретлар, пейзажлар яратдилар, халқ турмушини акс эттирдилар. Замонавий македон тасвирий санъатида рассомлик, ҳайкалтарошлик, графика, амалий безак санъатининг ҳар хил турлари ривожланган.
Мусиқаси. Халқ мусиқаси хилма-хил ва ўзига хос бўлиб, асосан, 2 овозли қўшиқ ва чолғу куйларидан иборат. Мусиқа асбоблари орасида тапан, дарбука, дойра каби уриб чалинадиган, шу-пелка, зурла, кавал каби пуфлаб чалинадиган, гусле, кара каби торли, камонли ва чертиб чалинадиган турли созлар бор. Дойра бўлиб қўшиқ айтиш ва рақсга тушиш кенг тарқалган. 19-а. охири ва 20-а. бошларида М.да мусиқа маданияти ривожланди, маданий-маърифий жамиятлар вужудга келди. 1895 й. Скопьеда духовой оркестр, 1907 й. «Вардар» қўшиқчилар жамияти ташкил топди. 1928 й. С. Арсич биринчи мусика мактабини очди. С. Гайдов, Ж. Фирфов каби истеъдодли композиторлар етишиб чиқди. 2-жаҳон уруши давридаги халқ озодлик курашида қўлга қурол олиб қатнашган македон композиторлари ватанпарварлик руҳидаги оммавий кўшиқлар ҳам яратишди. 60— 80-й.ларда Г. Прокопьев, К. Македонски, Т. Зографски, Т. Прошев каби ком-позиторлар опера ва балет жанрларида баракали ижод қиддилар. Скопьеда Филармония (1944), М халқ театрида опера труппаси (1947), Фольклор ин-ти (1950), радио хори (1945), ўрта мусиқа мактаби, Олий пед. ин-тида мусиқа кафедраси мавжуд. М.нинг Ўзбекистондаги маданият кунлари доирасида Тош-кентда 20-а. композиторлари асарларидан концертлар ўтказилган.
Театри. 1901 й.да «Ташвиш ва тасалли» деб аталган тарғибот-ватанпарварлик театр труппаси ташкил этилди, 1913 й.да Скопьеда биринчи доимий серб Халқ театри очилди. 20—30-й.ларда ишчи ва талабаларнинг ҳаваскорлик театр жамоалари вужудга келди. 1945 й.да Скопьедаги Халқ театри М. халқ театри деб атала бошлади. Театр таркибида драма ва балет труппалари бор. М. саҳналарида маҳаллий драматурглар, жаҳон классикаси ва хорижий муаллифларнинг асарлари қўйилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.