Makkajöxori kasalliklari
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 107–108-b. — ziyouz.com
Makkajöxori kasalliklari — zamburuğ, bakteriya va viruslar vujudga keltiradigan kasalliklar. 70 dan ortiq turi ma'lum. Köp tarqalganlari:uruğ va maysalarning moğorlaşi. Uni Penicillium va b. zamburuğlar paydo qiladi. Kasallangan uruğ sirtida kökimtir, kulrang yoki boşqa tusdagi ğubor böladi, bunday uruğ unib çiqmaydi. Uruğ kamroq kasallangan bölsa, ekkanda maysa çiqadi, lekin yer osti qismi zararlangan böladi, 4—5 barg çiqargunça ösib, keyin ösişdan töxtaydi; Pufaksimon qorakuya. Ustilago zeae Unger. zamburuği tuğdiradi. Zamburuğ havo orqali yuqib, makkajöxori sötasi, popugi, poyasi, bargi va ba'zan ildizi böğzini zararlaydi. Kasallangan organlarda oqimtir doğ hosil bölib, turli kattalikdagi pufakka aylanadi. Ösimlikyaxşi rivojlanmaydi. Çzngsimon qorakuya. Sorosporium Reilianum Me. Alp. zamburuği tuğdiradi. Zamburuğ ösimlik poyasi ösib, gullaş davrida sötasi va popugini zararlaydi. Kasallangan sötada şiş paydo bölib, bu şiş oldin oq yoki puşti parda b-n qoplanadi, içi esa töq jigarrang va qora çang massaga aylanadi. Ösimlik ösişdan töxtaydi, şoxlab ketadi, barglari kengayadi, hosil tugmaydi. Gelmintosporioz. Helmintosporium turcicum Pass, zamburuği tuğdiradi. Barg, barg qöltiği, don qobiği, ba'zan sötalar zararlanadi. Kasallangan organlarda jigarrang hoşiyali malla, yirik, çöziq doğlar hosil böladi. Ular bir-biri b-n qöşilib, yiriklaşadi, kasallangan töqimalar quriydi, kök poya va don hosili kamayibketadi. Bakterial söliş. Bacterium Stewarti zamburuği tuğdiradi. Ösimlikning pastki barglarida oç yaşil çiziq doğlar hosil bölib, doğlar keyinçalik sarğayadi, asta-sekin butun barg böylab uzun yöllar hosil böladi, söngra barglardan poyalarga va yuqorigi barglarga ötadi, ösimlik söliydi. Söta bakteriozi. Bacillus mesentericus vulgarus Fluggl. bakteriyasi tuğdiradi. Zararlangan donlarda, ayniqsa, sötaning yuqori qismida dumaloq, yarasimon doğ paydo böladi.
Kuraş çoralari: almaşlab ekiş; ösimlik qoldiqlarini yöqotiş; yerni kuzda şudgorlaş, uruğni ekişgaça dorilaş, uruğlikni soğlom ösimliklardan tayyorlaş, kasallikka çidamli navlarni ekiş, zararkunanda, haşarotlarga qarşi vaktida kuraşiş va b.
Sulton Alimuhamedov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАККАЖЎХОРИ КАСАЛЛИКЛАРИ — замбуруғ, бактерия ва вируслар вужудга келтирадиган касалликлар. 70 дан ортиқ тури маълум. Кўп тарқалганлари:уруғ ва майсаларнинг моғорлаши. Уни Penicillium ва б. замбуруғлар пайдо қилади. Касалланган уруғ сиртида кўкимтир, кулранг ёки бошқа тусдаги ғубор бўлади, бундай уруғ униб чиқмайди. Уруғ камроқ касалланган бўлса, экканда майса чиқади, лекин ер ости қисми зарарланган бўлади, 4—5 барг чиқаргунча ўсиб, кейин ўсишдан тўхтайди; Пуфаксимон қоракуя. Ustilago zeae Unger. замбуруғи туғдиради. Замбуруғ ҳаво орқали юқиб, маккажўхори сўтаси, попуги, пояси, барги ва баъзан илдизи бўғзини зарарлайди. Касалланган органларда оқимтир доғ ҳосил бўлиб, турли катталикдаги пуфакка айланади. Ўсимликяхши ривожланмайди. Чзнгсимон қоракуя. Sorosporium Reilianum Me. Alp. замбуруғи туғдиради. Замбуруғ ўсимлик пояси ўсиб, гуллаш даврида сўтаси ва попугини зарарлайди. Касалланган сўтада шиш пайдо бўлиб, бу шиш олдин оқ ёки пушти парда б-н қопланади, ичи эса тўқ жигарранг ва қора чанг массага айланади. Ўсимлик ўсишдан тўхтайди, шохлаб кетади, барглари кенгаяди, ҳосил тугмайди. Гельминтоспориоз. Helmintosporium turcicum Pass, замбуруғи туғдиради. Барг, барг қўлтиғи, дон қобиғи, баъзан сўталар зарарланади. Касалланган органларда жигарранг ҳошияли малла, йирик, чўзиқ доғлар ҳосил бўлади. Улар бир-бири б-н қўшилиб, йириклашади, касалланган тўқималар қурийди, кўк поя ва дон ҳосили камайибкетади. Бактериал сўлиш. Bacterium Stewarti замбуруғи туғдиради. Ўсимликнинг пастки баргларида оч яшил чизиқ доғлар ҳосил бўлиб, доғлар кейинчалик сарғаяди, аста-секин бутун барг бўйлаб узун йўллар ҳосил бўлади, сўнгра барглардан пояларга ва юқориги баргларга ўтади, ўсимлик сўлийди. Сўта бактериози. Bacillus mesentericus vulgarus Fluggl. бактерияси туғдиради. Зарарланган донларда, айниқса, сўтанинг юқори қисмида думалоқ, ярасимон доғ пайдо бўлади.
Кураш чоралари: алмашлаб экиш; ўсимлик қолдиқларини йўқотиш; ерни кузда шудгорлаш, уруғни экишгача дорилаш, уруғликни соғлом ўсимликлардан тайёрлаш, касалликка чидамли навларни экиш, зараркунанда, ҳашаротларга қарши вактида курашиш ва б.
Султон Алимуҳамедов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.