Makroiqtisodiyot

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 110-b. — ziyouz.com

Makroiqtisodiyot (makro... va iqtisodiyot) — bozor xöjaligi umumiy nazariyasining bölimi, mamlakat iqtisodiyoti, umuman milliy xöjalikka oid katta miqyosdagi iqtisodiy hodisalar va jarayonlarni örganadi.

Mamlakatning iqtisodiyoti holati va rivojlanişini ifolalovçi umumlaşgan körsatkiçlar tizimi — milliy boylik, yalpi içki mahsulot, yalpi milliy mahsulot, sof milliy mahsulot, milliy daromad, aholi daromadlari, davlat va xususiy investiniyalar yigindisi, muomaladagi jami pul miqdori va ş k. jami xöjalik böyiça jamlanma, umumlaştiruvçi körsatkiçlar M. örganadigan obyektlar hisoblanadi. Ayni paytda M. mamlakat miqyosida örtaça daromadlar, örtaça iş haqi, inflyatsiya darajasi, işsizlik, bandlik, mehnat unumdorligi singari örtaça iqtisodiy körsatkiçlarni hamda ularga davlatning iqtisodiy siyosati körsatadigan ta'sirini örganadi va tadqiq etadi. Makroiqtisodiy körsatkiçlar, bir tomondan, ma'lum vaqt oraliğida i.ç. hajmini hisoblaş va milliy iqtisodiyotning faoliyat yuritişiga bevosita ta'sir qiluvçi omillarni aniqlaş imkonini bersa, ikkinçi tomondan, ular yalpi milliy mahsulot harakatining barça bosqiçlarida, ya'ni i.ç., taqsimlaş, qayta taqsimlaş va foydalaniş bosqiçlarida uni körgazmali şaklda aks ettirişga imkon beradi. Şuningdek, ösişning umumlaştiruvçi körsatkiçlari, mamlakat iqtisodiyotini tavsiflaydigan körsatkiçlarning pasayişi hamda ortişi sur'atlari va unda yuz berayotgan iktisodiy jarayonlar, tuzilmaviy proporsiyalar ham M. predmeti hisoblanadi. Makroiktisodiy körsatkiçlar moddiy i.ç. va nomoddiy xizmat körsatiş sohalaridagi barça xöjalik yurituvçi subyektlar iqtisodiy faoliyatining umumiy va pirovard natijalarini qamrab oladi. M.ning asoslari ingliz olimi J.M.Keynsiint 1936 y.da naşr etilgan «Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi» asarida bayon etilgan. Hoz. zamon M. nazariyasida 3 oqim (neokeynsçilik, monetarizm va yangi klassik yönaliş) mavjud, ular örtasidagi asosiy farq makroiktisodiy siyosatga nisbatan berilgan tavsiyalarning har xilligida (yana q. Mikroiktisodiyot).

Ad.: Bunkina M.K., Semenov V.A., Makroekonomika, M., 1996; Hakimova M., Makroiqtisodiyot, T., 1997.

Şonazar Ermamatov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

МАКРОИҚТИСОДИЁТ (макро... ва иқтисодиёт) — бозор хўжалиги умумий назариясининг бўлими, мамлакат иқтисодиёти, умуман миллий хўжаликка оид катта миқёсдаги иқтисодий ҳодисалар ва жараёнларни ўрганади.

Мамлакатнинг иқтисодиёти ҳолати ва ривожланишини ифолаловчи умумлашган кўрсаткичлар тизими — миллий бойлик, ялпи ички маҳсулот, ялпи миллий маҳсулот, соф миллий маҳсулот, миллий даромад, аҳоли даромадлари, давлат ва хусусий инвестиниялар йигиндиси, муомаладаги жами пул миқдори ва ш к. жами хўжалик бўйича жамланма, умумлаштирувчи кўрсаткичлар М. ўрганадиган объектлар ҳисобланади. Айни пайтда М. мамлакат миқёсида ўртача даромадлар, ўртача иш ҳақи, инфляция даражаси, ишсизлик, бандлик, меҳнат унумдорлиги сингари ўртача иқтисодий кўрсаткичларни ҳамда уларга давлатнинг иқтисодий сиёсати кўрсатадиган таъсирини ўрганади ва тадқиқ этади. Макроиқтисодий кўрсаткичлар, бир томондан, маълум вақт оралиғида и.ч. ҳажмини ҳисоблаш ва миллий иқтисодиётнинг фаолият юритишига бевосита таъсир қилувчи омилларни аниқлаш имконини берса, иккинчи томондан, улар ялпи миллий маҳсулот ҳаракатининг барча босқичларида, яъни и.ч., тақсимлаш, қайта тақсимлаш ва фойдаланиш босқичларида уни кўргазмали шаклда акс эттиришга имкон беради. Шунингдек, ўсишнинг умумлаштирувчи кўрсаткичлари, мамлакат иқтисодиётини тавсифлайдиган кўрсаткичларнинг пасайиши ҳамда ортиши суръатлари ва унда юз бераётган иктисодий жараёнлар, тузилмавий пропорциялар ҳам М. предмети ҳисобланади. Макроиктисодий кўрсаткичлар моддий и.ч. ва номоддий хизмат кўрсатиш соҳаларидаги барча хўжалик юритувчи субъектлар иқтисодий фаолиятининг умумий ва пировард натижаларини қамраб олади. М.нинг асослари инглиз олими Ж.М.Кейнсиинт 1936 й.да нашр этилган «Бандлик, фоиз ва пулнинг умумий назарияси» асарида баён этилган. Ҳоз. замон М. назариясида 3 оқим (неокейнсчилик, монетаризм ва янги классик йўналиш) мавжуд, улар ўртасидаги асосий фарқ макроиктисодий сиёсатга нисбатан берилган тавсияларнинг ҳар хиллигида (яна қ. Микроиктисодиёт).

Ад.: Бункина М.К., Семенов В.А., Макроэкономика, М., 1996; Ҳакимова М., Макроиқтисодиёт, Т., 1997.

Шоназар Эрмаматов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.