Makrosyomka
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 112-b. — ziyouz.com
Makrosyomka MAKROSYOMKA, makrosuratga oliş — közga körinadigan (makro-skopik) narsalar (obyektlar yoki detallar) ni oddiy suratga olişdagiga nisbatan yirikroq (1:5 dan 20:1 gaça) masştabda fotosuratga oliş yoki ki-notasvirga tuşiriş. Odatda, mayda va örtaça kattalikdagi narsalar uçun qöllaniladi. M. qisqa masofa (optik tizimning 6,0— 1,05 fokus masofasi)dan turib bajariladi. M. obyekt yoki detallarning oddiy köz b-n ilğab bölmaydigan qismlari yoki tuzilişini suratdagi tasvir yoki ekranda körsatişga imkon beradi. M.da obyektlarni parallakssiz (özgarişsiz) qayd qiliş (q. Parallaks) qurilmasi b-n ta'minlangan foto- va kinoapparaturalardan foydalaniladi. Bu apparatlarning obyektivlari qisqa fokusli (fokus masofasi 20 mm dan kiçik) yoki oddiy (fokus masofani qisqartiruvçi linzali) böladi. M., asosan, i. t. işlari uçun ilmiy-ommabop va ökuv filmlari yaratişda, texnik maqsadlarda qöllaniladi. MAKROEVOLYUTSIYA (mokro... va evolyutsiya) — turlardan yuqori taksonlar [uruğlar (turkumlar),oilalar, turkumlar (tartiblar), sinflar va b.] ning hosil bölişiga olib keladigan evolyutsion jarayon. «M» termini rus biologi Yu. A. Filipçenko (1927) tomonidan taklif etilgan bölib, ayrim olimlar unga öziga xos jarayon sifatida qaraşadi. Lekin köpçilik olimlarning fikriça, M. öziga xos mexanizmga ega bölmasdan, faqat mikroevolyutsiya jarayonlari orqali amalga oşadi; mikroevolyutsiya jarayonlari töplana borib, M. körinişida ifodalanadi. M. evolyutsion özgarişlarning tarixan uzoq davom etadigan umumlaşmasidan iborat. Şu sababdan M.da organik dunyo evolyutsiyasining mikroevolyutsiya darajasida kuzatib bölmaydigan umumiy xususiyatlari, yönalişlari va qonuniyatlari yaqqol namoyon böladi.
Q.: Parallaks
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАКРОСЪЁМКА, макросуратга олиш — кўзга кўринадиган (макро-скопик) нарсалар (объектлар ёки деталлар) ни оддий суратга олишдагига нисбатан йирикроқ (1:5 дан 20:1 гача) масштабда фотосуратга олиш ёки ки-нотасвирга тушириш. Одатда, майда ва ўртача катталикдаги нарсалар учун қўлланилади. М. қисқа масофа (оптик тизимнинг 6,0— 1,05 фокус масофаси)дан туриб бажарилади. М. объект ёки деталларнинг оддий кўз б-н илғаб бўлмайдиган қисмлари ёки тузилишини суратдаги тасвир ёки экранда кўрсатишга имкон беради. М.да объектларни параллакссиз (ўзгаришсиз) қайд қилиш (қ. Параллакс) қурилмаси б-н таъминланган фото- ва киноаппаратуралардан фойдаланилади. Бу аппаратларнинг объективлари қисқа фокусли (фокус масофаси 20 мм дан кичик) ёки оддий (фокус масофани қисқартирувчи линзали) бўлади. М., асосан, и. т. ишлари учун илмий-оммабоп ва ўкув фильмлари яратишда, техник мақсадларда қўлланилади. МАКРОЭВОЛЮЦИЯ (мокро... ва эволюция) — турлардан юқори таксонлар [уруғлар (туркумлар),оилалар, туркумлар (тартиблар), синфлар ва б.] нинг ҳосил бўлишига олиб келадиган эволюцион жараён. «М» термини рус биологи Ю. А. Филипченко (1927) томонидан таклиф этилган бўлиб, айрим олимлар унга ўзига хос жараён сифатида қарашади. Лекин кўпчилик олимларнинг фикрича, М. ўзига хос механизмга эга бўлмасдан, фақат микроэволюция жараёнлари орқали амалга ошади; микроэволюция жараёнлари тўплана бориб, М. кўринишида ифодаланади. М. эволюцион ўзгаришларнинг тарихан узоқ давом этадиган умумлашмасидан иборат. Шу сабабдан М.да органик дунё эволюциясининг микроэволюция даражасида кузатиб бўлмайдиган умумий хусусиятлари, йўналишлари ва қонуниятлари яққол намоён бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.