Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Maks Karl Ernst Lyudvig Plank

    Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 249–250-b. — ziyouz.com

    Plank Maks Karl Ernst Lyudvig PLANK (Planck) Maks Karl Ernst Lyudvig (1858.23.4, Kil - 1947.4.10, Gyottingen) — nemis nazariyotçi fizigi, kvant nazariya asosçilaridan biri. Berlin FA a'zosi (1894 y.dan). Myunxen (1874—77) va Berlin (1877—78) un-tlarida öqigan. Myunxen un-tida öqituvçi (1880— 85), Kil (1885 y.dan) va Berlin (1889 y.dan) un-tlari prof., London Qi roll i k ja-miyati a'zosi (1926). Ilmiy işlari termodinamika va issiqlik nurlani-~ şiga oid. Termodinamikaning ikkinçi qonunini asosladi (1879) va köpgi-na fizikkimyoviy jarayonlarni yeçişda, xususan, gazlar va kuçsiz eritmalar dissotsiatsiyasiga termodinamika qonunlarini tatbiq qildi (1883—88). 1900 y.da nur çiqarayotgan tizim — ossillyatorning nurlanişi uzlukli kattalik (hv) ekanligini faraz qildi (bunda v — nurlaniş çastotasi, h — ta'sir kvanti yoki Plank doimiysi). P. şu farazga asoslanib, klassik fizikaga tatbiq etib bölmaydigan mutlaq qora jismning elektromagnit nurlanişi spektrida energiya taqsimoti (Plank nurlaniş krnuni)ni ifodalovçi formulani topdi. Plank doimiysining kiritilişi kvant fizika rivojlanişining boşlanğiç davri böldi.

    P.ning nazariy tadqiqotlarida nisbiylik nazariyasiga oid işlar muhim örinni egallaydi. Xususan, u relyati-vistik dinamikaning tenglamasini keltirib çikardi (1906), termodina-mikani maxsus nisbiylik nazariyasi miqyosida tekşirib, u töğrisida umumiy xulosalar çiqardi. P. fizika me-todologiyasiga doyr juda köp işlar qilgan. U köp jildli nazariya fizika kursi muallifi. Nobel mukofoti laureata (1918).

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ПЛАНК (Planck) Макс Карл Эрнст Людвиг (1858.23.4, Киль - 1947.4.10, Гёттинген) — немис назариётчи физиги, квант назария асосчиларидан бири. Берлин ФА аъзоси (1894 й.дан). Мюнхен (1874—77) ва Берлин (1877—78) ун-тларида ўқиган. Мюнхен ун-тида ўқитувчи (1880— 85), Киль (1885 й.дан) ва Берлин (1889 й.дан) ун-тлари проф., Лондон Қи ролл и к жа-мияти аъзоси (1926). Илмий ишлари термодинамика ва иссиқлик нурлани-~ шига оид. Термодинамиканинг иккинчи қонунини асослади (1879) ва кўпги-на физиккимёвий жараёнларни ечишда, хусусан, газлар ва кучсиз эритмалар диссоциациясига термодинамика қонунларини татбиқ қилди (1883—88). 1900 й.да нур чиқараётган тизим — осцилляторнинг нурланиши узлукли катталик (hv) эканлигини фараз қилди (бунда v — нурланиш частотаси, h — таъсир кванти ёки Планк доимийси). П. шу фаразга асосланиб, классик физикага татбиқ этиб бўлмайдиган мутлақ қора жисмнинг электромагнит нурланиши спектрида энергия тақсимоти (Планк нурланиш крнуни)ни ифодаловчи формулани топди. Планк доимийсининг киритилиши квант физика ривожланишининг бошланғич даври бўлди.

    П.нинг назарий тадқиқотларида нисбийлик назариясига оид ишлар муҳим ўринни эгаллайди. Хусусан, у реляти-вистик динамиканинг тенгламасини келтириб чикарди (1906), термодина-микани махсус нисбийлик назарияси миқёсида текшириб, у тўғрисида умумий хулосалар чиқарди. П. физика ме-тодологиясига дойр жуда кўп ишлар қилган. У кўп жилдли назария физика курси муаллифи. Нобель мукофоти лауреата (1918).

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.