Maksvell tenglamalari
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 114-b. — ziyouz.com
Maksvell tenglamalari makroskopik elektrodinamikaning ixtiyoriy muhitda sodir bölayotgan elektromagnit hodisalarni ifodalaydigan asosiy tenglamalari. M. t., odatda, integral körinişda yoziladi, ammo differensial tenglamalar körinişida ham yozilişi mumkin. 19-a. 60-y.larida J. K. Maksvell elektr va magnit maydonlar haqidagi M. Faradey ğoyalariga asoslangan holda tajriba yöli b-n aniqlangan qonunlarni umumlaştirib, ixtiyoriy zaryadlar va toklar tizimi hosil qiluvçi elektromagnit maydonning tugallangan nazariyasini yaratdi. Maksvell nazariyasi klassik fizikaning rivojlanişiga qöşilgan ulkan hissa böldi. Mexanikada Nyuton qonunlari qanday ahamiyatli bölsa, makroskopik elektrodinamikada M. t. ham şunday ahamiyatlidir. M. t.ning birinçisi Faradeyning elektromagnit induksiya krnunining matematik ifodalanişidan iborat.
M. t.ning ikkinçisi J. B. Bio, F. Sa-var, P. Laplasning tajribalarga tayanib yaratgan magnit maydonni tokli ötkazgiçlar yaratişi haqidagi qonunini umumlaştiriş asosida olingan. Mas, ixtiyoriy berk kontur böyiça magnit maydon induksiyasi vektorining sirkulyatsiyasi şu kontur örab olgan yuzadan ötuvçi hamma toklarning algebraik yiğindisiga teng.
Maksvell magnit maydonni faqat ötkazgiçdan ötayotgan toklar hosil qilibgina qolmay, balki uni har qanday muhitda vujudga kelgan özgaruvçan elektr maydoni ham hosil qilişi haqidagi gipotezani ilgari suradi. Bu gipoteza tajribalar orqali töla tasdiklangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАКСВЕЛЛ ТЕНГЛАМАЛАРИ макроскопик электродинамиканинг ихтиёрий муҳитда содир бўлаётган электромагнит ҳодисаларни ифодалайдиган асосий тенгламалари. М. т., одатда, интеграл кўринишда ёзилади, аммо дифференциал тенгламалар кўринишида ҳам ёзилиши мумкин. 19-а. 60-й.ларида Ж. К. Максвелл электр ва магнит майдонлар ҳақидаги М. Фарадей ғояларига асосланган ҳолда тажриба йўли б-н аниқланган қонунларни умумлаштириб, ихтиёрий зарядлар ва токлар тизими ҳосил қилувчи электромагнит майдоннинг тугалланган назариясини яратди. Максвелл назарияси классик физиканинг ривожланишига қўшилган улкан ҳисса бўлди. Механикада Ньютон қонунлари қандай аҳамиятли бўлса, макроскопик электродинамикада М. т. ҳам шундай аҳамиятлидир. М. т.нинг биринчиси Фарадейнинг электромагнит индукция крнунининг математик ифодаланишидан иборат.
М. т.нинг иккинчиси Ж. Б. Био, Ф. Са-вар, П. Лапласнинг тажрибаларга таяниб яратган магнит майдонни токли ўтказгичлар яратиши ҳақидаги қонунини умумлаштириш асосида олинган. Мас, ихтиёрий берк контур бўйича магнит майдон индукцияси векторининг циркуляцияси шу контур ўраб олган юзадан ўтувчи ҳамма токларнинг алгебраик йиғиндисига тенг.
Максвелл магнит майдонни фақат ўтказгичдан ўтаётган токлар ҳосил қилибгина қолмай, балки уни ҳар қандай муҳитда вужудга келган ўзгарувчан электр майдони ҳам ҳосил қилиши ҳақидаги гипотезани илгари суради. Бу гипотеза тажрибалар орқали тўла тасдикланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.