Malaka

Malaka — 1) psixologiyada — muayyan kasb, işni yaxşi özlaştiriş natijasida orttirilgan mahorat. Odatda, biron iş jarayonida harakatlar anglanilgan yoki anglanilmagan tarzda amalga oşiriladi. Harakatni ba~ jarişda ongning borgan sari kamroq iştirok etişi tufayli iş ğayriixtiyoriy ravişda ijro etila boradi, ayrim mayda qismlarga e'tibor kamayadi. Harakatning qisman ğayriixtiyoriy ravişda bajarilişi tufayli uning tuzilişida ayrim sifat uzgarişlari yuz beradi. Harakatni hissiy nazorat qiliş, uni markazdan turib boşqariş usullari özgarib boradi. Harakat usullarini idrok etişdan diqqat xoli böladi va u harakat vaziyati hamda mahsuliga qaratiladi. Buning natijasida topşiriq ravon, ortiqça kuç sarflamay, tez va sifatli bajarila boradi. Mas, tajribali maşinkada yozuvçi klavişlarga karamasdan yozaveradi. M. hosil kiliş tezligi uning murakkablik darajasi, kişining yoşi, individual xususiyati, bilimi va b. omillarga boğliq. Kişidagi M., köpinça, boşqa M. hosil bölişida yordam beradi. Mas, avtomobil haydaşni yaxşi bilgan kişi traktor va b. maşinalarni haydaşni ham osonlik b-n örganadi. Bunday holat M.ning köçişi de-yiladi. Ba'zi hollarda esa mavjud M. boşqa M.lar hosil bölişiga xalaqit beradi. Bu M.ning interferensiyasi deyiladi. Uzoq maşq qilmaslik va organizmning normal bölmagan holatlari (kasallik, qattiq çarçaş, hayajonlaniş va b.)da M. yöqolişi mumkin. Bu sabablar bartaraf etilişi b-n M. yana tiklanadi; 2) M. HUQU QDa — işni bajariş uçun qanday kasb qay saviyada egallaganligini körsatuvçi daraja. Mehnat krnunçiligida iş M.si va ayrim xodimlar M.si degan turlarga bölinadi. Odatda, xodimlarning M.siga qarab ularga biror tarif razryadi beriladi. Tarif razryadi xodimning muayyan iş turiga layoqatli ekanligini tasdiklaydi. Davlat korxonalari, taşkilotlari va mu-assasalarida tarif stavkalari va mansab maoşlarini belgilaşda M. razryadi muhim ahamiyatga ega. Mac, işbay işlovçi xodimlarning mehnatiga iş M.si böyiça, ya'ni şu iş uçun uning murakkabligini hisobga olib belgilangan baholar böyiça haq tölanadi. Işbay işlovçi xodim vaqtinça iş beruvçi taşabbusi b-n pastroq razryadli işni bajarsa, u iş haqining av-valgi razryadi b-n bajarilgan iş razryadi örtasidagi farqni olişga haklidir (Özbekiston Respublikasi MK 95—modda).

Xodimlar M.si maxsus M. komissiyasi tomonidan belgilanadi. Bunda xodimlarning muayyan bir iş turini bajarayotgandagi şaxsiy bilimlari va mahorati asosida razryad, kategoriya yoki diplom beriladi.