Malakka sultonligi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 132-b. — ziyouz.com
Malakka sultonligi - Jan Şarkiy Osiyodagi malayyalar daaaati (1402/03—1511). Markazi — Malakka. Ravnaq topgan davrida (15-a.ning 2-yarmi) uning tarkibida Malakka ya.o., Riau, Linga arxipelaglari, Sumatraning şarqiy qirğoği kirgan. Asosçisi — Majapaxit şahzodasi Parames-vara. 1424—45 y.larda M.s.da hinduizm va islom tarafdorlari örtasida liniy nizolar sodir bölgan. 1445 y. bu kuraşda islom tarafdorlari ğolib çiqqan va taxtni roja Kosim egallagan; u Muzaffarşoh 1 nomi b-n Malakkaning 1 sultoni bölgan. Şu davrdan e'tiboran M.s.dagi hokimiyat eski malayya-yapon zodagonlari qölidan musulmon savdogarlari b-n ittifoq bölgan yangi mulkdorlar qöliga ötgan. M.s. kuçli markazlaşgan davlat bölgan. Savdo, ayniqsa, taşqi savdo juda katta rol öynagan. Hindiston, Yaqin va Örta Şarq mamlakatlari Malakka porti orqali Xitoydan ipak, Malayya arxipelagidan ziravorlar taşigan. M.s.dan qöşni davlatlarga qalay çiqarilgan. . M.s. Jan.-Şarqiy Osiyoda islom dinini tarqatişning markazi bölgan. M.s. mavjud bölgan davri — malayya madaniyatining ravnaq topgan davri hisoblanadi. Malayya tili — Jan.-Şarqiy Osiyoning kundalik tiliga aylangan.
M.s.dagi özaro içki nizolardan foydalangan portugaliyalik mustamlakaçilar 1511 y. d'Albukerki qömondonligida M.s.ni tugatgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАЛАККА СУЛТОНЛИГИ - Жан Шаркий Осиёдаги малайялар даааати (1402/03—1511). Маркази — Малакка. Равнақ топган даврида (15-а.нинг 2-ярми) унинг таркибида Малакка я.о., Риау, Линга архипелаглари, Суматранинг шарқий қирғоғи кирган. Асосчиси — Мажапахит шаҳзодаси Парамес-вара. 1424—45 й.ларда М.с.да ҳиндуизм ва ислом тарафдорлари ўртасида линий низолар содир бўлган. 1445 й. бу курашда ислом тарафдорлари ғолиб чиққан ва тахтни рожа Косим эгаллаган; у Музаффаршоҳ 1 номи б-н Малакканинг 1 султони бўлган. Шу даврдан эътиборан М.с.даги ҳокимият эски малайя-япон зодагонлари қўлидан мусулмон савдогарлари б-н иттифоқ бўлган янги мулкдорлар қўлига ўтган. М.с. кучли марказлашган давлат бўлган. Савдо, айниқса, ташқи савдо жуда катта роль ўйнаган. Ҳиндистон, Яқин ва Ўрта Шарқ мамлакатлари Малакка порти орқали Хитойдан ипак, Малайя архипелагидан зираворлар ташиган. М.с.дан қўшни давлатларга қалай чиқарилган. . М.с. Жан.-Шарқий Осиёда ислом динини тарқатишнинг маркази бўлган. М.с. мавжуд бўлган даври — малайя маданиятининг равнақ топган даври ҳисобланади. Малайя тили — Жан.-Шарқий Осиёнинг кундалик тилига айланган.
М.с.даги ўзаро ички низолардан фойдаланган португалиялик мустамлакачилар 1511 й. д’Албукерки қўмондонлигида М.с.ни тугатган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.