Malaxit
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 133-b. — ziyouz.com
Malaxit [roH.malache — malva (gul-xayri bargining rangidan)] — karbonatlar sinfiga mansub mineral, Cu[CO3] (ON)2 tarkibli. Qattikligi 3,5—4. Ziçligi 4,0 g/sm5. Qöşimçalaridan köproq Zn ma'lum, şuningdek, SaO, SiO2, ĞeO3 va b. Monoklin sin-goniyada kristallanadi. Kristallari (ignasimon yoki prizmatik qiyofada) kam uçraydi. Yaltirokdigi ipaksimon, olmossimon yoki şişasimon. Mis konlarining oksidlaniş zonasida hrsil böladi. Özbekistonda Olmaliqsa, RF (Ural), Qozoğiston (Şaqpaqti), Zambiya, AQŞ va b. joylarda uçraydi. M.ning tuproksimon massalari («malaxit yaşili») böyoq uçun xom aşyo. Odatda, kurtak körinişidagi oqiq pöstloq, stalaktitsimon agregatlar, radial tolali strukturaga ega bölgan takrorlanuvçi yöl-yöl. Rangi oqyaşil, ba'zan qönğiryaşil. M.ning kurtaksimon massalari rangining özgarib borişi kesmada va jilolangan yuzada nihoyatda çiroyli bölganligi uçun qoplama bezak toş sifatida va buyumlar tayyorlaşda juda qadimdan qöllaniladi. Ermitajda (Sankt-Peterburg) M.dan işlangan 200 dan ziyod buyum saqlanadi. Dala şaroitida mis rudalarini qidirişda köpinça indikator.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАЛАХИТ [roH.malache — мальва (гул-хайри баргининг рангидан)] — карбонатлар синфига мансуб минерал, Cu[CO3] (ОН)2 таркибли. Қаттиклиги 3,5—4. Зичлиги 4,0 г/см5. Қўшимчаларидан кўпроқ Zn маълум, шунингдек, СаО, SiO2, ҒеО3 ва б. Моноклин син-гонияда кристалланади. Кристаллари (игнасимон ёки призматик қиёфада) кам учрайди. Ялтирокдиги ипаксимон, олмоссимон ёки шишасимон. Мис конларининг оксидланиш зонасида ҳрсил бўлади. Ўзбекистонда Олмалиқца, РФ (Урал), Қозоғистон (Шақпақти), Замбия, АҚШ ва б. жойларда учрайди. М.нинг тупроксимон массалари («малахит яшили») бўёқ учун хом ашё. Одатда, куртак кўринишидаги оқиқ пўстлоқ, сталактитсимон агрегатлар, радиал толали структурага эга бўлган такрорланувчи йўл-йўл. Ранги оқяшил, баъзан қўнғиряшил. М.нинг куртаксимон массалари рангининг ўзгариб бориши кесмада ва жилоланган юзада ниҳоятда чиройли бўлганлиги учун қоплама безак тош сифатида ва буюмлар тайёрлашда жуда қадимдан қўлланилади. Эрмитажда (Санкт-Петербург) М.дан ишланган 200 дан зиёд буюм сақланади. Дала шароитида мис рудаларини қидиришда кўпинча индикатор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.