Malay arxipelagi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 125-b. — ziyouz.com
Malay arxipelagi - Yer yuzidagi eng yirik orollar töplami, Osiyoning materik qismi b-n Avstraliya oraliğida. Jami 10 mingdan ortiq orollardan iborat bölib, umumiy mayd. 2 mln. km2 ga yaqin. Katta Zond orollari, Kiçik Zond orollari, Filippin va b. bir neça mayda orollardan iborat. M. a.da Indoneziya, Malayziya va Filippin davlatlari joylaşgan. Re-lyefi, asosan, toğli, 100 dan ortiq harakatdagi vulkan bor. Tez-tez zilzila bölib turadi. Eng baland joyi 4101 m (Kalimantan o.dagi Kinabalu toği). Yirik qalay konlari bor; neft, gaz, temir, nikel, mis, volfram, marganets rudalari, boksit qazib çiqariladi.
Iklimi ekvatorial va subekvatorial, tekisliklarda yil davomida t-ra 23— 26°. Yiliga 1000—2000 mm, toğlarda 5000 mm gaça yoğin yoğadi. Daryo köp. Daryolari sersuv, biroq kiska, ba'zilarida kema katnaydi. Tuproga kizil, qizil-könğir, toğlarda qönğir va toğ-ötloqi, vodiylarda allyuvial tuproq. Tekislik va past toğlar 1200—1300 m gaça sernam torpik örmonlar, undan yuqorisi subtropik örmonlar b-n qoplangan. Ba'zi joylar musson örmonlari va savannalardan iborat. Daryo vodiylari va dengiz sohillarida mangra örmonlari bor. Tekisliklarning katta qismi ekinzor. Flora va faunasi turlarga boy. Ularning 30—35% endemik turlar. Faunasining eng xarakterli vakillari: odamsimon va itsimon maymunlar, fil, karkidon, malay ayiği, malay kizil börisi va b. M. a.ning hayvonot dunyosi Malay va Papua kiçik oblastiga mansub.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАЛАЙ АРХИПЕЛАГИ - Ер юзидаги энг йирик ороллар тўплами, Осиёнинг материк қисми б-н Австралия оралиғида. Жами 10 мингдан ортиқ ороллардан иборат бўлиб, умумий майд. 2 млн. км2 га яқин. Катта Зонд ороллари, Кичик Зонд ороллари, Филиппин ва б. бир неча майда ороллардан иборат. М. а.да Индонезия, Малайзия ва Филиппин давлатлари жойлашган. Ре-льефи, асосан, тоғли, 100 дан ортиқ ҳаракатдаги вулкан бор. Тез-тез зилзила бўлиб туради. Энг баланд жойи 4101 м (Калимантан о.даги Кинабалу тоғи). Йирик қалай конлари бор; нефть, газ, темир, никель, мис, вольфрам, марганец рудалари, боксит қазиб чиқарилади.
Иклими экваториал ва субэкваториал, текисликларда йил давомида т-ра 23— 26°. Йилига 1000—2000 мм, тоғларда 5000 мм гача ёғин ёғади. Дарё кўп. Дарёлари серсув, бироқ киска, баъзиларида кема катнайди. Тупрога кизил, қизил-кўнғир, тоғларда қўнғир ва тоғ-ўтлоқи, водийларда аллювиал тупроқ. Текислик ва паст тоғлар 1200—1300 м гача сернам торпик ўрмонлар, ундан юқориси субтропик ўрмонлар б-н қопланган. Баъзи жойлар муссон ўрмонлари ва саванналардан иборат. Дарё водийлари ва денгиз соҳилларида мангра ўрмонлари бор. Текисликларнинг катта қисми экинзор. Флора ва фаунаси турларга бой. Уларнинг 30—35% эндемик турлар. Фаунасининг энг характерли вакиллари: одамсимон ва итсимон маймунлар, фил, каркидон, малай айиғи, малай кизил бўриси ва б. М. а.нинг ҳайвонот дунёси Малай ва Папуа кичик областига мансуб.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.