Malein va fumar kislotalar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 134-b. — ziyouz.com
Malein va fumar kislotalar MALEIN VA FUMAR KISLOTALAR, sis- va trans-etilen — 1,2dikarbon kislotalar, formulalari tegişliça I, P. Mol. m. 116,07; rangsiz kristallar. Malein kislotaning suyuklaniş t-rasi 140°, ziçligi 1590 kg/m3. 130° dan yuqori t-rada fosfat angidrid, atsetilxlorid va b. iştirokida qizdirilganda degidratlanib malein angidridga aylanadi. Sanoatda benzolni katalitik oksidlaş, şuningdek, kroton aldegidni oksidlaş yöli b-n olinadi. Vino va olma kislotalar, sirt faol moddalar, alkid smolalar i.ç.da qöllanadi. Yoruğlik ta'sirida, 200°dan yuqori t-rada qizdirilganda yoki kimyoviy agentlar ta'sir ettirilganda malein kislota izomerlanib fumar kislotaga aylanadi.
Fumar kislotaning suyuklaniş t-rasi 296,4°, ziçligi 1635 kg/m3. Köpgina ösimliklar (mas, island moxi) va zamburutlar tarkibida bor; uglevodorodlarning bijğişidan ham hosil böladi. Sanoatda malein kislotani HC1, brom birikmalari va b. ta'sirida izomerlab olinadi. Poliefir smolalar, quruvçan sintetik moylar, plastifikatorlar olişda, oziq-ovqat sanoatida limon va vino kislotalarining örinbosari sifatida qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАЛЕИН ВА ФУМАР КИСЛОТАЛАР, цис- ва транс-этилен — 1,2дикарбон кислоталар, формулалари тегишлича I, П. Мол. м. 116,07; рангсиз кристаллар. Малеин кислотанинг суюкланиш т-раси 140°, зичлиги 1590 кг/м3. 130° дан юқори т-рада фосфат ангидрид, ацетилхлорид ва б. иштирокида қиздирилганда дегидратланиб малеин ангидридга айланади. Саноатда бензолни каталитик оксидлаш, шунингдек, кротон альдегидни оксидлаш йўли б-н олинади. Вино ва олма кислоталар, сирт фаол моддалар, алкид смолалар и.ч.да қўлланади. Ёруғлик таъсирида, 200°дан юқори т-рада қиздирилганда ёки кимёвий агентлар таъсир эттирилганда малеин кислота изомерланиб фумар кислотага айланади.
Фумар кислотанинг суюкланиш т-раси 296,4°, зичлиги 1635 кг/м3. Кўпгина ўсимликлар (мас, исланд мохи) ва замбурутлар таркибида бор; углеводородларнинг бижғишидан ҳам ҳосил бўлади. Саноатда малеин кислотани НС1, бром бирикмалари ва б. таъсирида изомерлаб олинади. Полиэфир смолалар, қурувчан синтетик мойлар, пластификаторлар олишда, озиқ-овқат саноатида лимон ва вино кислоталарининг ўринбосари сифатида қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.