Malik Sanjar qözğoloni
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 139–140-b. — ziyouz.com
Malik Sanjar qözğoloni (1206) —Buxoro xunarmandlari kötargan qözğolon. Buxoro hokimi sadr Muhammad ibn Axmad ibn Abdulazizning soliq siyosatiga qarşi qaratilgan. Unga qalqon yasovçi hunarmandning öğli Malik Sanjar boşçilik qilgan. Qözğolon Buxoro ş. doirasidan taşqariga çiqmagan va dehqonlar orasiga yoyilmagan. Hunarmandlar sadrni va uning oilasini Buxorodan çikarib yuborganlar, ularning yer-mulklarini tortib olganlar. Sadr özining siyosiy homiysi bölgan qoraxitoylar gurxoni oldiga najot sörab borgan, ammo undan Buxoroni idora qiliş huquqi yozilgan yorliqdan boşqa heç narsa ololmagan. Bu orala Malik Sanjar bir qasr qurdirişga ulgurgan. Juvayniyning bergan ma'lumotiga köra, bu qasr keyinçalik «Malik Sanjar qasri» deb atalgan. Malik Sanjar bu qasrdan turib, çamasi şaharning boylari va zodagonlariga qarşi tadbirlarni amalga oşirgan. Xorazmşoh Muhammad Buxorodagi voqealardan xabardor bölib, xalq harakatini qurol kuçi b-n bostirişga va şaharni öz qöliga olişga axd qilgan. 1207 y.da Buxoro ustiga qöşin tortib borgan, şaxarni bosib olib, xalq tomonidan kötarilgan yangi hokimning faoliyatiga çek qöygan. Buxoroni Xorazm davlati tarkibiga kiritgan va bu b-n Movarounnahrni Xorazmga qöşib olgan. Malik Sanjar Urgançga olib ketilgan va u birmunça vaqt xorazmşohning saroyida yaşagan, tantanali marosimlarda iştirok etgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАЛИК САНЖАР ҚЎЗҒОЛОНИ (1206) —Бухоро хунармандлари кўтарган қўзғолон. Бухоро ҳокими садр Муҳаммад ибн Ахмад ибн Абдулазизнинг солиқ сиёсатига қарши қаратилган. Унга қалқон ясовчи ҳунарманднинг ўғли Малик Санжар бошчилик қилган. Қўзғолон Бухоро ш. доирасидан ташқарига чиқмаган ва деҳқонлар орасига ёйилмаган. Ҳунармандлар садрни ва унинг оиласини Бухородан чикариб юборганлар, уларнинг ер-мулкларини тортиб олганлар. Садр ўзининг сиёсий ҳомийси бўлган қорахитойлар гурхони олдига нажот сўраб борган, аммо ундан Бухорони идора қилиш ҳуқуқи ёзилган ёрлиқдан бошқа ҳеч нарса ололмаган. Бу орала Малик Санжар бир қаср қурдиришга улгурган. Жувайнийнинг берган маълумотига кўра, бу қаср кейинчалик «Малик Санжар қасри» деб аталган. Малик Санжар бу қасрдан туриб, чамаси шаҳарнинг бойлари ва зодагонларига қарши тадбирларни амалга оширган. Хоразмшоҳ Муҳаммад Бухородаги воқеалардан хабардор бўлиб, халқ ҳаракатини қурол кучи б-н бостиришга ва шаҳарни ўз қўлига олишга ахд қилган. 1207 й.да Бухоро устига қўшин тортиб борган, шахарни босиб олиб, халқ томонидан кўтарилган янги ҳокимнинг фаолиятига чек қўйган. Бухорони Хоразм давлати таркибига киритган ва бу б-н Мовароуннаҳрни Хоразмга қўшиб олган. Малик Санжар Урганчга олиб кетилган ва у бирмунча вақт хоразмшоҳнинг саройида яшаган, тантанали маросимларда иштирок этган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.