Maloyaroslavets jangi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 145-b. — ziyouz.com
Maloyaroslavets jangi - Fransiya-Rossiya uruşi (1812) davrida Maloyaroslavets ş. (RF) ostonasida rus va fransuz qöşinlari örtasida bölgan jang[1812 y. 12(24) okt.]. 1812 y. 6 okt. da marşal Myurat avangardini Çernişnya daryosi böyida yengilişi Napoleon I armiyasini Moskvadan çekinişini tezlatdi. Napoleon Kaluga orqali Smolensk ş.ga çekinişni rejalaştirib, oziq-ovqat omborlarini egallaş maqsadida va kelgusida Ğarbiy Dvina va Dnepr daryo qirğoklarida mudofaa çiziği barpo etib, u yerda mustahkam joylaşib olib, şu yerdan 1813 y. yangi hujumni boşlaş niyatida bölgan. Napoleon rejasidan xabar topgan M.I.Kutuzov 10 okt.da general D.S. Doxturovning 6-piyoda korpusi va l-otliq korpusni Napoleon armiyasi yölini tösişga jönatgan. 12 okt. da ruslar Maloyaroslavetsdan fransuzlarni quvib çiqarişgan. Biroq, fransuzlarning Ye. Bogorne qömondonligi ostidagi 1korpusi M.ni kaytadan egallab olgan. Yangi kuçlar yordamga kelişi b-n jang keng tus olgan. Unda har ikki tomondan 25000 askar katnaşgan. Maloyaroslavets 8 marta qöldan qölga ötgan. Keçga borib şahar fran-suzlar qölida qolgan. Fransuzlar 5000, ruslar 3000 askarini yöqotgan. 13 okt. da ikki tomon hal qiluvçi jangga tay-yorgarlik köra boşlagan edi, lekin Napoleon 14 okt.da qöşiniga Smolensk yöli böylab çekinişga buyruq bergan. M.j., ruslarning strategik ğalabasi bölib, taşabbus ruslar qöliga ötgan. Moskva jangi (1941— 42) vaqtida Maloyaroslavets r-nida şiddatli janglar bölgan. Şaharni 1941 y. 18 okt.da nemis faşistlar egallagan edi. Şörolar armiyasi 1942 y. 2 yanv.da şaharni ozod etgan. Maloyaroslavetsda 1812 y.gi Vatan uruşi muzeyi mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАЛОЯРОСЛАВЕЦ ЖАНГИ - Франция-Россия уруши (1812) даврида Малоярославец ш. (РФ) остонасида рус ва француз қўшинлари ўртасида бўлган жанг[1812 й. 12(24) окт.]. 1812 й. 6 окт. да маршал Мюрат авангардини Чернишня дарёси бўйида енгилиши Наполеон I армиясини Москвадан чекинишини тезлатди. Наполеон Калуга орқали Смоленск ш.га чекинишни режалаштириб, озиқ-овқат омборларини эгаллаш мақсадида ва келгусида Ғарбий Двина ва Днепр дарё қирғокларида мудофаа чизиғи барпо этиб, у ерда мустаҳкам жойлашиб олиб, шу ердан 1813 й. янги ҳужумни бошлаш ниятида бўлган. Наполеон режасидан хабар топган М.И.Кутузов 10 окт.да генерал Д.С. Дохтуровнинг 6-пиёда корпуси ва l-отлиқ корпусни Наполеон армияси йўлини тўсишга жўнатган. 12 окт. да руслар Малоярославецдан французларни қувиб чиқаришган. Бироқ, французларнинг Е. Богорне қўмондонлиги остидаги 1корпуси М.ни кайтадан эгаллаб олган. Янги кучлар ёрдамга келиши б-н жанг кенг тус олган. Унда ҳар икки томондан 25000 аскар катнашган. Малоярославец 8 марта қўлдан қўлга ўтган. Кечга бориб шаҳар фран-цузлар қўлида қолган. Французлар 5000, руслар 3000 аскарини йўқотган. 13 окт. да икки томон ҳал қилувчи жангга тай-ёргарлик кўра бошлаган эди, лекин Наполеон 14 окт.да қўшинига Смоленск йўли бўйлаб чекинишга буйруқ берган. М.ж., русларнинг стратегик ғалабаси бўлиб, ташаббус руслар қўлига ўтган. Москва жанги (1941— 42) вақтида Малоярославец р-нида шиддатли жанглар бўлган. Шаҳарни 1941 й. 18 окт.да немис фашистлар эгаллаган эди. Шўролар армияси 1942 й. 2 янв.да шаҳарни озод этган. Малоярославецда 1812 й.ги Ватан уруши музейи мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.