Mana

Mana MANA, Manna — qad. Şarq davlatlaridan biri (mil. av. 1ming yillikning 1-yarmi). Ozarbayjon hududidagi dastlabki davlat. M.ning asosiy yerlari va poytaxti — Izirtu (Zirta) Jagatu daryosi havzasida joylaşgan. Mil. av. 1ming yillik boşlarida Urmiya köli atrofidagi r-nlarda davlat ti-pidagi mayda birlaşmalar vujudga kelgan; ularning markazi şaharqal'-alarda joylaşgan [ulardan biri (mil. av. 10—9-a.lar) — Hasanlu tepada qazişma işlari olib borilgan]. 9-a.da Ossuriya, söng Urartu davlatlarining bosqini tufayli ularning orasida M. kuçayib ketgan (ilk bor manbalarda mil. av. 843 y. qayd etilgan). 8-a.da u qator qöşni viloyatlarni öziga biriktirib yirik davlatga aylangan. Uning aholisi turli etnik guruhlarga: xurriylar, lulubeylar, kutiylar, kassitlar va b. qad. mahalliy qardoş qabilalar, şuningdek, mil. av. 1ming yillik boşida bu r-nlarga tarqalgan eroniy qavmlarga mansub bölgan.

M. jamiyatida çuqur sotsial zidsiyatlar mavjud bölgan; zodagonlar, viloyat hokimlari, qabila boşliqlari katta rol öynaşgan. 715—714 y.larda M. b-n ittifoqsoş Ossuriya Urartu ustidan ğalaba qozongaç, M. podşohlarining qudrati yanada oşgan. 7-a. boşlarida M. Ossuriya b-n muvaffaqiyatli kuraş olib borgan, ammo mil. av. 660/659 y.larda mağlubiyatga uçragan. Şundan söng M.da xalq qözğoloni bölib, podşo Axşeri öldirilgan. Key-inçalik M. Ossuriyaga ittifoqçi bölgan, bu hol Ossuriyani Yangi Bobil podşoligi va Midiya b-n bölgan uruşda mağlubiyatga uçragunigaça (616 y.) davom etgan. 7-a. da M. tarixida Old Osiyoga tarqalib ketgan skiflar mu-him rol öynaşgan. Mil. av. 615/610— 590 y.lar örtasida M. Midiyaga böysungan, keyinçalik uning tarkibiga kiritilgan. Sakkiz xazinasi (Sakkiz ş.dan 42 km şarkda joylaşgan), Ziviye tepaligidan topilgan qabrlar (mil. av. 7-a. oxiri) M. davlatida hunarmandçilik va san'at yuksak darajada rivojlanganligini körsatadi.