Manğitlar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 193–194-b. — ziyouz.com
Manğitlar — Buxoro amirligini boşqargan sulola (1757—1920). Uning vakillari manğit qabilasiga mansub bölganlar. Aştarxoniylar sulolasi örniga kelgan Muhammad Rahimnit taxtga rasman ötirişi (1756 y. 16 dek.) Dan boşlangan. Uning vafotidan söng taxt vorisi etib Fozil töra (qizining öğli), keyin Ubaydullaxon tayinlangan bölsada, davlatni amalda amakisi Doniyolbiy otaliq (1758—85) boşqargan.
Keyingi manğit hukmdorlari: Şohmurod (1785-1800), Haydar (1800-26), Nasrullaxon (1826—60), Muzaffar (1860- 85), Abdulahad (1885-1910), Olimxon (1910—20).
Amir Şohmurod Zarafşon vodiysi, Amudaryo va Qaşqadaryodagi sun'iy suğoriş tizimini qayta tikladi. Bu-
xoro aholisini bojdan, hunarmandlarni kundalik yiğimlardan, mehnat majburiyatidan va solikdan ozod etuvçi tarxon yorliğini berdi.Xiroj va nikoh puli, tarozi haqi va b. kamaytirildi. Sud tizimi qayta tuzildi. Davlat hokimiyati mustahkamlandi. Amir Haydar davrida özaro uruşlar kuçaydi. U Amudaryoning jan. sohili, yuqori Zarafşon, Şahrisabz va Mi-yonqolni saqlab qoliş uçun kuraş olib bordi. Nasrullaxon mamlakatdagi tarqoqlikni tugatiş uçun kuraşdi. Yarim mustaqil va kuçli Şahrisabz va Kitob bekliklari böysundirildi. Köqon xonligi tobe etildi. Amir Muzaffar davrida esa Buxoro amirligi Rossiya tomonidan istilo etildi. Amir Abdulahad va Amir Olimxon huk-mronligi vaqtida Buxoroda rus pod-şo hukumatining mavqei mustahkamlandi. Buxoro bosqinitsş keyin tuzilgan Buxoro Xalq Sovet Respublikasi taşkil topgaç, M. sulolasi tugatildi. Ad.: Mirza Abd-al-Azim Sami, Tarix-i salatin-i mangitiya, M., 1962; Traktat Axmada Danişa, Istoriya mangits-koy dinastii, per. i predisl. I. A. Nadjafovoy, Duşanbe, 1967.
Naim Norqulov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАНҒИТЛАР — Бухоро амирлигини бошқарган сулола (1757—1920). Унинг вакиллари манғит қабиласига мансуб бўлганлар. Аштархонийлар сулоласи ўрнига келган Муҳаммад Раҳимнит тахтга расман ўтириши (1756 й. 16 дек.) Дан бошланган. Унинг вафотидан сўнг тахт вориси этиб Фозил тўра (қизининг ўғли), кейин Убайдуллахон тайинланган бўлсада, давлатни амалда амакиси Дониёлбий оталиқ (1758—85) бошқарган.
Кейинги манғит ҳукмдорлари: Шоҳмурод (1785-1800), Ҳайдар (1800-26), Насруллахон (1826—60), Музаффар (1860- 85), Абдулаҳад (1885-1910), Олимхон (1910—20).
Амир Шоҳмурод Зарафшон водийси, Амударё ва Қашқадарёдаги сунъий суғориш тизимини қайта тиклади. Бу-
хоро аҳолисини бождан, ҳунармандларни кундалик йиғимлардан, меҳнат мажбуриятидан ва соликдан озод этувчи тархон ёрлиғини берди.Хирож ва никоҳ пули, тарози ҳақи ва б. камайтирилди. Суд тизими қайта тузилди. Давлат ҳокимияти мустаҳкамланди. Амир Ҳайдар даврида ўзаро урушлар кучайди. У Амударёнинг жан. соҳили, юқори Зарафшон, Шаҳрисабз ва Ми-ёнқолни сақлаб қолиш учун кураш олиб борди. Насруллахон мамлакатдаги тарқоқликни тугатиш учун курашди. Ярим мустақил ва кучли Шаҳрисабз ва Китоб бекликлари бўйсундирилди. Кўқон хонлиги тобе этилди. Амир Музаффар даврида эса Бухоро амирлиги Россия томонидан истило этилди. Амир Абдулаҳад ва Амир Олимхон ҳук-мронлиги вақтида Бухорода рус под-шо ҳукуматининг мавқеи мустаҳкамланди. Бухоро босқиницш кейин тузилган Бухоро Халқ Совет Республикаси ташкил топгач, М. сулоласи тугатилди. Ад.: Мирза Абд-ал-Азим Сами, Тарих-и салатин-и мангитийа, М., 1962; Трактат Ахмада Даниша, История мангытс-кой династии, пер. и предисл. И. А. Наджафовой, Душанбе, 1967.
Наим Норқулов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.