Manjaniq
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 171-b. — ziyouz.com
Manjaniq — toşotar harbiy qurilma. Eşilgan pay, tola yoki junning egiluvçanlik kuçi ostida harakatga keltirilgan. Qad. Yunoniston va Rimda katapulta nomi b-n yuritilgan. Asosan, qal'a va qörğonlarni qamal qilişda qöllanilgan. M. yordamida qamaldagilarga qarata toş yadrolar irğitilgan. Toş topilmagan kezlarda turli daraxtlardan tayyorlangan ğöla va kundalardan foydalanilgan. Xususan, möğul bosqinçilari Urgançni 7 oy davomida qamal qiliş asnosida tevarak-atrofdan toş topmay, tutning kundalarini kesib, M.qa solib şaharga otganlar. M.dan otilgan toş, kunda, ğölalar bir neça yuz metrga borib tuşgan. M. qal'a, qörğon devorlarini buziş, raxna oçiş yoki bi-nolarni yakson qiliş, şuningdek, qamaldagilarga qiron keltiriş uçun ham möljallangan. Amir Temur armiyasida xam M. mavjud bölgan. Tikrit, Mordin kabi mustaham qal'alarni egallaşda M. qöl kelgan. Örta Osiyoda 15-a.dan e'tiboran öt soçiş quroli — töp, zambarakning qator turlari qurollanişdan muhim örin egallaşi sababli M.dan asta-sekin voz keçilgan. Toşotar qurilmaning M.qa nisbatan kiçik turi arroda deb nomlangan.
Ad.: Abulğoziy, Şajarayi turk, T., 1992; Nizomiddin Şomiy , Zafarnoma, T., 1996.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАНЖАНИҚ — тошотар ҳарбий қурилма. Эшилган пай, тола ёки жуннинг эгилувчанлик кучи остида ҳаракатга келтирилган. Қад. Юнонистон ва Римда катапульта номи б-н юритилган. Асосан, қалъа ва қўрғонларни қамал қилишда қўлланилган. М. ёрдамида қамалдагиларга қарата тош ядролар ирғитилган. Тош топилмаган кезларда турли дарахтлардан тайёрланган ғўла ва кундалардан фойдаланилган. Хусусан, мўғул босқинчилари Урганчни 7 ой давомида қамал қилиш асносида теварак-атрофдан тош топмай, тутнинг кундаларини кесиб, М.қа солиб шаҳарга отганлар. М.дан отилган тош, кунда, ғўлалар бир неча юз метрга бориб тушган. М. қалъа, қўрғон деворларини бузиш, рахна очиш ёки би-ноларни яксон қилиш, шунингдек, қамалдагиларга қирон келтириш учун ҳам мўлжалланган. Амир Темур армиясида хам М. мавжуд бўлган. Тикрит, Мордин каби мустаҳам қалъаларни эгаллашда М. қўл келган. Ўрта Осиёда 15-а.дан эътиборан ўт сочиш қуроли — тўп, замбаракнинг қатор турлари қуролланишдан муҳим ўрин эгаллаши сабабли М.дан аста-секин воз кечилган. Тошотар қурилманинг М.қа нисбатан кичик тури аррода деб номланган.
Ад.: Абулғозий, Шажарайи турк, Т., 1992; Низомиддин Шомий , Зафарнома, Т., 1996.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.