Manqalaniş
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 192-b. — ziyouz.com
Manqalaniş — burun böşliği rezanator faoliyatining buzilganligi sababli ovoz jarangdorligining özgarişi va nutq tovuşlarini buzib aytiş. M.ning yopiq va oçiq xillari farklanadi.
Yopiq M. surunkali tumov, burunda poliplar, adenoidlar va b. borligidan burundan nafas olib bölmaganda yoki nafas oliş qiyinlaşganda röy beradi. Bunda burun tovuşlari «M» va «N»ni aytiş qiyinlaşib, ular «b» va «d» bölib eşitiladi (mas, «amma» örniga «abba», «na'ma» örniga «da'ba»). Ovoz böğilib çiqadi. Qattiq va yum-şoq tanglayda anatomik nuqsonlar bölganda oçiq M. kuzatiladi. Bunda nutq tovuşlarini aytişda havoning bir qismi burun böşliğiga kirib, ovoz manqalanib çiqadi, nutq esa tuşunarsiz böladi. M.ga tuğma yoki orttirilgan anatomik nuqsonlar sabab bölişi mumkin. Yopiq va oçiq M., köpinça, anatomik nuqsonlar bölmaganda ham röy beradi; bu funksional M. deyiladi. Davosi M.ning ikkala xilida ham burun-xal-qumdagi tösiq, şuningdek, anatomik nuqsonlar bartaraf etiladi. Bemor logopedik maşğulotlar yordamida tuzalib ketadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАНҚАЛАНИШ — бурун бўшлиғи резанатор фаолиятининг бузилганлиги сабабли овоз жарангдорлигининг ўзгариши ва нутқ товушларини бузиб айтиш. М.нинг ёпиқ ва очиқ хиллари фаркланади.
Ёпиқ М. сурункали тумов, бурунда полиплар, аденоидлар ва б. борлигидан бурундан нафас олиб бўлмаганда ёки нафас олиш қийинлашганда рўй беради. Бунда бурун товушлари «М» ва «Н»ни айтиш қийинлашиб, улар «б» ва «д» бўлиб эшитилади (мас, «амма» ўрнига «абба», «наъма» ўрнига «даъба»). Овоз бўғилиб чиқади. Қаттиқ ва юм-шоқ танглайда анатомик нуқсонлар бўлганда очиқ М. кузатилади. Бунда нутқ товушларини айтишда ҳавонинг бир қисми бурун бўшлиғига кириб, овоз манқаланиб чиқади, нутқ эса тушунарсиз бўлади. М.га туғма ёки орттирилган анатомик нуқсонлар сабаб бўлиши мумкин. Ёпиқ ва очиқ М., кўпинча, анатомик нуқсонлар бўлмаганда ҳам рўй беради; бу функционал М. дейилади. Давоси М.нинг иккала хилида ҳам бурун-хал-қумдаги тўсиқ, шунингдек, анатомик нуқсонлар бартараф этилади. Бемор логопедик машғулотлар ёрдамида тузалиб кетади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.