Mantiqiy amallar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 187–188-b. — ziyouz.com
Mantiqiy amallar MANTIQIY AMALLAR, mantiqiy operatsiyalar — berilgan hadlari va natijasi mulohaza (fikr) dan iborat amallar. Berilgan hadlar soniga qarab M.a. bir örinli, ikki örinli va h.k. deb yuritiladi. Bir örinli M.a. soni törtta: berilgan fikrdan qat'i nazar natijasi doim çin (aynan haqiqat) amal, natijasi doim yolğon (aynan yolğon) amal, natijasi berilgan fikr b-n mos tuşadigan amal va, nihoyat, berilgan fikr çin bölsa, natijasi yolğon, berilgan fikr yolğon bölsa, natijasi çin böladigan amal. Sönggi mantiqiy amal bir örinli M.a.dan eng muhimi bölib, u inkor amal deyiladi. A fikrning inkori ~hA kabi belgilanib, «A emas» deb öqiladi. Mas, 1 Oy sayyora — «Oy sayyora emas», (] 2*2=4) — ikki karra ikki tört emas.
Ikkilik kodda yozilgan maşina sözlari ustida M.a. mos razryadlar böyiça bajarilib, i örniga 1, l örniga 0 olinadi, matn şakliga aylantiriladi va ma'lumot körinişida çiqiş qurilmasiga beriladi. Mantiq-informatsion maşina tez işlaşi, «xotira» hajmining kattaligi b-n oddiy hisoblaş maşinalaridan farq qiladi. Mantiq-informatsion maşina i. t. natijalarini işlaş, adabiyot topişni avtomatlaştiriş, sanoat, q.x. va transportga oid statistik ma'lumotlarni, davolaş muassasalarida bemorlarni kuzatişdan olingan natijalarni, meteorologik, seysmologik stansiyalardan, Yer sun'iy yöldoşlaridan olingan ma'lumotni işlaş va tarjima işlarida qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАНТИҚИЙ АМАЛЛАР, мантиқий операциялар — берилган ҳадлари ва натижаси мулоҳаза (фикр) дан иборат амаллар. Берилган ҳадлар сонига қараб М.а. бир ўринли, икки ўринли ва ҳ.к. деб юритилади. Бир ўринли М.а. сони тўртта: берилган фикрдан қатъи назар натижаси доим чин (айнан ҳақиқат) амал, натижаси доим ёлғон (айнан ёлғон) амал, натижаси берилган фикр б-н мос тушадиган амал ва, ниҳоят, берилган фикр чин бўлса, натижаси ёлғон, берилган фикр ёлғон бўлса, натижаси чин бўладиган амал. Сўнгги мантиқий амал бир ўринли М.а.дан энг муҳими бўлиб, у инкор амал дейилади. А фикрнинг инкори ~ҳА каби белгиланиб, «А эмас» деб ўқилади. Мас, 1 Ой сайёра — «Ой сайёра эмас», (] 2*2=4) — икки карра икки тўрт эмас.
Иккилик кодда ёзилган машина сўзлари устида М.а. мос разрядлар бўйича бажарилиб, и ўрнига 1, л ўрнига 0 олинади, матн шаклига айлантирилади ва маълумот кўринишида чиқиш қурилмасига берилади. Мантиқ-информацион машина тез ишлаши, «хотира» ҳажмининг катталиги б-н оддий ҳисоблаш машиналаридан фарқ қилади. Мантиқ-информацион машина и. т. натижаларини ишлаш, адабиёт топишни автоматлаштириш, саноат, қ.х. ва транспортга оид статистик маълумотларни, даволаш муассасаларида беморларни кузатишдан олинган натижаларни, метеорологик, сейсмологик станциялардан, Ер сунъий йўлдошларидан олинган маълумотни ишлаш ва таржима ишларида қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.