Mantiqiy qonunlar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 188–189-b. — ziyouz.com
Mantiqiy qonunlar - insonning tafakkuriga, fikr yuritiş jarayoniga xos bölgan qonunlar. Mantiyey qonun tuşunçasi fikrlar orasidagi zaruriy boğlanişni anglatadi. M.q. faqat tafakkurda amal qiladi va fikrning töğri tuzilişini, uning aniq, izçil, ziddiyatsiz asoslangan bölişini ta'minlaydi. Tafakkur qonunlari obyektiv voqelikning inson miyasida uzoq vaqt davomida aks etişi natijasida vujudga kelgan, ularda insonning ijtimoiy i.ç. faoliyatining köp asrlik tajribasi qayd etilgan. M.q. mantiq ilmida örganiladi. M.q., asosan, törtta: ayniyat qonuni, ziddiyat qonuni (ba'zi adabiyotlarda ziddiyatsizlik qonuni deb ataladi), uçinçisi istisno qonuni, yetarli asos qonuni. Ulardan dastlabki uçtasini Aristotel birinçi bölib ta'riflab bergan. Turtinçisini V. Leybnits kaşf etgan. M.q.ga amal qiliş voqelikni bilişning muhim şartlaridan biri bölib, töğri xulosa çiqarişga yordam beradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАНТИҚИЙ ҚОНУНЛАР - инсоннинг тафаккурига, фикр юритиш жараёнига хос бўлган қонунлар. Мантией қонун тушунчаси фикрлар орасидаги зарурий боғланишни англатади. М.қ. фақат тафаккурда амал қилади ва фикрнинг тўғри тузилишини, унинг аниқ, изчил, зиддиятсиз асосланган бўлишини таъминлайди. Тафаккур қонунлари объектив воқеликнинг инсон миясида узоқ вақт давомида акс этиши натижасида вужудга келган, уларда инсоннинг ижтимоий и.ч. фаолиятининг кўп асрлик тажрибаси қайд этилган. М.қ. мантиқ илмида ўрганилади. М.қ., асосан, тўртта: айният қонуни, зиддият қонуни (баъзи адабиётларда зиддиятсизлик қонуни деб аталади), учинчиси истисно қонуни, етарли асос қонуни. Улардан дастлабки учтасини Аристотель биринчи бўлиб таърифлаб берган. Туртинчисини В. Лейбниц кашф этган. М.қ.га амал қилиш воқеликни билишнинг муҳим шартларидан бири бўлиб, тўғри хулоса чиқаришга ёрдам беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.