Mantiqiy xatolar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 188-b. — ziyouz.com
Mantiqiy xatolar - muhokama yuritiş jarayonida mantiq qonunlari va qoidalarining buzilişi yoki ularga amal qilmaslik natijasida vujudga keluvçi notöğri fikrlar. Quyidagilar M.x.ning kelib çiqişiga sabab böladi: a) töğri tafakkur yuritişga xos asosiy krnunlarning (ayniyat, ziddiyat, yetarli asos, uçinçisi istisno krnunlari) talablari bajarilmasligi; b) tuşunçalarning notöğri ta'riflanişi; v) xulosa çiqariş qoidalarining buzilişi. Mantiq ilmida isbotlaş va rad etiş qoidalarining buzilişi b-n boğliq M.h. alohida örganiladi. Bu xatolar 3 turga bölinadi: 1) tezisga; 2) asosga; 3) isbotlaş usuliga aloqador bölgan xatoliklar. Tezisga taallukli xatoliklar «tezisni almaştiriş» deb ataladi. Asosga taallukli xatoliklar «xato fikrlarga çin deb asoslaniş», «asoslarni avvaldan taxminlaş» b-n boğliq. Isbotlaş usuli b-n boğliq xatolik tezisga aloqador bölmagan dalillar asoslanilganda, xulosa çiqariş qoidalari buzilganda vujudga keladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАНТИҚИЙ ХАТОЛАР - муҳокама юритиш жараёнида мантиқ қонунлари ва қоидаларининг бузилиши ёки уларга амал қилмаслик натижасида вужудга келувчи нотўғри фикрлар. Қуйидагилар М.х.нинг келиб чиқишига сабаб бўлади: а) тўғри тафаккур юритишга хос асосий крнунларнинг (айният, зиддият, етарли асос, учинчиси истисно крнунлари) талаблари бажарилмаслиги; б) тушунчаларнинг нотўғри таърифланиши; в) хулоса чиқариш қоидаларининг бузилиши. Мантиқ илмида исботлаш ва рад этиш қоидаларининг бузилиши б-н боғлиқ М.ҳ. алоҳида ўрганилади. Бу хатолар 3 турга бўлинади: 1) тезисга; 2) асосга; 3) исботлаш усулига алоқадор бўлган хатоликлар. Тезисга тааллукли хатоликлар «тезисни алмаштириш» деб аталади. Асосга тааллукли хатоликлар «хато фикрларга чин деб асосланиш», «асосларни аввалдан тахминлаш» б-н боғлиқ. Исботлаш усули б-н боғлиқ хатолик тезисга алоқадор бўлмаган далиллар асосланилганда, хулоса чиқариш қоидалари бузилганда вужудга келади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.