Maqam
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 339–340-b. — ziyouz.com
Maqam (arab. — joy, parda, ton), makam (turk.) — arab va turk mumtoz musiqasida asosiy tuşunçalardan biri: 1) parda (ton, nağma) lar tizimi. Yarim va çorak tonli tovuşqator tartibiga asoslanadi. Arab an'anaviy musikasida Rast, Zarkula, Duka, Kurd, Sikax, Busalik, Çarka, Xigaz, Nava, Hisor, Husayni, Agam, Auj, Mahur, Kardan, turk musikasida Yegah, Nim Hisar, Aşiran, Ajam Aşiran, Irak, Rast, Zirgyule, Dugah, Segah, Puselik, Sargah, Hijaz, Neva pardalari mavjud; 2) muayyan badiiymantiqiy içki tartibga asoslangan tovuşqatorlar tizimi {lad, tetraxord, pentaxord, geksaxordlar). Pardalarning özaro birikmalari nihoyatda xilma-xil, murakkab va köpsonli bölsada, ularning asosiylari arab musiqasida 9 ta — Agam (Ajam), Nihovand, Rast, Bayati, Saba, Xigaz, Kord, Sigah va Navesar, turk musiqasida 13 ta — Çargah, Puselik, Kurdiy, Rast, Uşşaq, Huseyniy, Neva, Hijaz, Humayun, Uzzal, Zengule, Karçigar, Syuzinek kabi asosiy M. mavjuddir. Arab va turk M.lari özining kelib çiqişi, nazariy tizimlari, ijroçilik an'analari va badiiy-estetik mazmuni jihatidan özbek va tojik maqom san'ati b-n tarixan uzviy boğliqdir.
Abdumannon Nazarov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАҚАМ (араб. — жой, парда, тон), макам (турк.) — араб ва турк мумтоз мусиқасида асосий тушунчалардан бири: 1) парда (тон, нағма) лар тизими. Ярим ва чорак тонли товушқатор тартибига асосланади. Араб анъанавий мусикасида Раст, Заркула, Дука, Курд, Сиках, Бусалик, Чарка, Хигаз, Нава, Ҳисор, Ҳусайни, Агам, Ауж, Маҳур, Кардан, турк мусикасида Егаҳ, Ним Ҳисар, Аширан, Ажам Аширан, Ирак, Раст, Зиргюле, Дугаҳ, Сегаҳ, Пуселик, Саргаҳ, Ҳижаз, Нева пардалари мавжуд; 2) муайян бадииймантиқий ички тартибга асосланган товушқаторлар тизими {лад, тетрахорд, пентахорд, гексахордлар). Пардаларнинг ўзаро бирикмалари ниҳоятда хилма-хил, мураккаб ва кўпсонли бўлсада, уларнинг асосийлари араб мусиқасида 9 та — Агам (Ажам), Ниҳованд, Раст, Баяти, Саба, Хигаз, Корд, Сигаҳ ва Навесар, турк мусиқасида 13 та — Чаргаҳ, Пуселик, Курдий, Раст, Ушшақ, Ҳусейний, Нева, Ҳижаз, Ҳумаюн, Уззал, Зенгуле, Карчигар, Сюзинек каби асосий М. мавжуддир. Араб ва турк М.лари ўзининг келиб чиқиши, назарий тизимлари, ижрочилик анъаналари ва бадиий-эстетик мазмуни жиҳатидан ўзбек ва тожик мақом санъати б-н тарихан узвий боғлиқдир.
Абдуманнон Назаров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.