Maqola
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 341-b. — ziyouz.com
Maqola —publitsistik janr. M.da ijtimoiy hayot hodisalari çuqur tahlil qilinib, nazariy va ommaviy jihatdan umumlaştiriladi, davlat siyosati, iqtisodiyot, texnika, fan va madaniyatda erişilgan yutuqlar, il-gor iş tajribalari ommalaştiriladi, xalq xöjaligidagi nuqsonlar tanqid qilinadi. Matbuotda boş M., nazariy va tarğibot M., muammoli M. keng qöllanadi. Boş M. (yoki tahririyat tomonidan yoziladigan M.) tahririyatning eng mas'uliyatli M.si bölib, unda içki va xalqaro hayotga doir muhim masalalarni öquvçilar ommasiga yetkaziş vazifasi qöyiladi. Bunday M. muayyan masala yuzasidan yöl-yöriq körsatişi, mavjud kamçiliklarni oçib taşlaşi, har bir işning asosiy haqiqiy yulini belgilab berişi lozim. Prezident farmonlari, Oliy Majlis qonunlari, Vazirlar Mahkamasi tomonidan qabul qilinadigan davlat va hukumat xujjatlari, qarorlari, qonunlari davrning dolzarb masalalari boş M.da oçib beriladi. Nazariy M. va tarğibot M.ning asosiy vazifasi mustaqillik, milliy ğoya, istiqlol mafkurasining asoslari va prinsiplarini; ilmiy M.ning vazifasi fan, madaniyat, texnika yutuqlarini tuşuntiriş, ommalaştiriş, öquvçining ğoyaviy, ilmiy saviyasini oşirişdan iborat. Muammoli M. munozara va bahsla-şuv mazmunida bölib, unda biror masala yuzasidan muallif öz qaraşlarini örtaga taşlaydi.
Özbekistonda M. janri tarixi, asosan, «Turkiston viloyatining gazeti» b-n boğliq. Unda ijtimoiysiyosiy hayotning turli sohalari öz ifodasini topgan (Furqat, Ibrat, Hakimxon va b.). Keyinçalik taraqqiyparvar özbek milliy matbuotida Hamza, Ab-dulla Avloniy, Abdulla Qodiriy va b. öz M.lari b-n iştirok etişgan. Hoz. ommaviy vositalarida M.ning hamma turlarida materiallar berib boriladi.
M. istilohi keng ma'noda gaz., jur., radio, televideniye, şuningdek, töplamlardagi ilmiy asarlarga nisbatan ham qöllanadi.
Ad.h Muhamadiyev R., Publitsistika janrlari, T., 1965; Abduazizova N ., Özbekiston jurnalistikasi tarixi, T., 2002.
Nazira Abduazizova.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАҚОЛА —публицистик жанр. М.да ижтимоий ҳаёт ҳодисалари чуқур таҳлил қилиниб, назарий ва оммавий жиҳатдан умумлаштирилади, давлат сиёсати, иқтисодиёт, техника, фан ва маданиятда эришилган ютуқлар, ил-гор иш тажрибалари оммалаштирилади, халқ хўжалигидаги нуқсонлар танқид қилинади. Матбуотда бош М., назарий ва тарғибот М., муаммоли М. кенг қўлланади. Бош М. (ёки таҳририят томонидан ёзиладиган М.) таҳририятнинг энг масъулиятли М.си бўлиб, унда ички ва халқаро ҳаётга доир муҳим масалаларни ўқувчилар оммасига етказиш вазифаси қўйилади. Бундай М. муайян масала юзасидан йўл-йўриқ кўрсатиши, мавжуд камчиликларни очиб ташлаши, ҳар бир ишнинг асосий ҳақиқий йулини белгилаб бериши лозим. Президент фармонлари, Олий Мажлис қонунлари, Вазирлар Маҳкамаси томонидан қабул қилинадиган давлат ва ҳукумат хужжатлари, қарорлари, қонунлари даврнинг долзарб масалалари бош М.да очиб берилади. Назарий М. ва тарғибот М.нинг асосий вазифаси мустақиллик, миллий ғоя, истиқлол мафкурасининг асослари ва принципларини; илмий М.нинг вазифаси фан, маданият, техника ютуқларини тушунтириш, оммалаштириш, ўқувчининг ғоявий, илмий савиясини оширишдан иборат. Муаммоли М. мунозара ва баҳсла-шув мазмунида бўлиб, унда бирор масала юзасидан муаллиф ўз қарашларини ўртага ташлайди.
Ўзбекистонда М. жанри тарихи, асосан, «Туркистон вилоятининг газети» б-н боғлиқ. Унда ижтимоийсиёсий ҳаётнинг турли соҳалари ўз ифодасини топган (Фурқат, Ибрат, Ҳакимхон ва б.). Кейинчалик тараққийпарвар ўзбек миллий матбуотида Ҳамза, Аб-дулла Авлоний, Абдулла Қодирий ва б. ўз М.лари б-н иштирок этишган. Ҳоз. оммавий воситаларида М.нинг ҳамма турларида материаллар бериб борилади.
М. истилоҳи кенг маънода газ., жур., радио, телевидение, шунингдек, тўпламлардаги илмий асарларга нисбатан ҳам қўлланади.
Ад.ҳ Муҳамадиев Р., Публицистика жанрлари, Т., 1965; Абдуазизова Н ., Ўзбекистон журналистикаси тарихи, Т., 2002.
Назира Абдуазизова.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.