Maqom raqsi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 344-b. — ziyouz.com
Maqom raqsi — an'anaviy raqs turkumi. Ötmişdagi ön ikki maqom, 18-a.da şakllangan Buxoro Şaşmaqomi, Farğona—Toşkent va Xorazm maqomlarining çolğu kuylari va xonandalar tomonidan kuylanadigan qismlarining ohanglari va zarblariga mos ijro etiladigan raqslar M.r. deb atalgan. Buxoro amirligi, Xiva va Qöqon xonligida bunday raqslar asosida öziga xos mumtoz turkumlar hosil bölgan. Buxoro va Xorazmda turkum «Maqom raqsi» (yoki ufori) deb, Farğonada «Katta öyin» deb atalgan. M.r. taraqqiyoti davomida tana, qöl, oyoq, boş qarakatlarining butun bir tizimi kaşf etilgan bölib, ular maxsus maqom ohanglari va, ayniqsa, usullari asosida ijro etilgan «Ufori» deb atalgan maxsus raqs usullari bölgan. Raqs usullari va harakatlari ğolib, usulçi deb yuritilgan xalq muallimlari va baletmeysterlari tomonidan bölğusi raqqos va raqqosalarga muay-yan uslub asosida olib boriluvçi maş-ğulotlar orqali qunt b-n örgatilgan. M.r. 20-a. da zamonaviy sahnalarga çiqdi. Professional va xalq ansambllari repertuaridagi «Gul uyin», «Tanavor». «Jozoir», «Munojot» singari raqslar, qayroq va zanglar b-n ijro etiladigan öyinlar şular jumlasidandir. Usta Olim Komilov va Tamaraxonim tomonidan tartibga solingan, milliy raqs va xoreografiya oliy maktabida öqitilayotgan «Doyra darsi»da Farğona M.r. harakatlari va usullari jamlangan.
Ad.: Avdeyeva L., Özbek milliy raqs tarixidan, T., 2001.
Muhsin Qodirov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАҚОМ РАҚСИ — анъанавий рақс туркуми. Ўтмишдаги ўн икки мақом, 18-а.да шаклланган Бухоро Шашмақоми, Фарғона—Тошкент ва Хоразм мақомларининг чолғу куйлари ва хонандалар томонидан куйланадиган қисмларининг оҳанглари ва зарбларига мос ижро этиладиган рақслар М.р. деб аталган. Бухоро амирлиги, Хива ва Қўқон хонлигида бундай рақслар асосида ўзига хос мумтоз туркумлар ҳосил бўлган. Бухоро ва Хоразмда туркум «Мақом рақси» (ёки уфори) деб, Фарғонада «Катта ўйин» деб аталган. М.р. тараққиёти давомида тана, қўл, оёқ, бош қаракатларининг бутун бир тизими кашф этилган бўлиб, улар махсус мақом оҳанглари ва, айниқса, усуллари асосида ижро этилган «Уфори» деб аталган махсус рақс усуллари бўлган. Рақс усуллари ва ҳаракатлари ғолиб, усулчи деб юритилган халқ муаллимлари ва балетмейстерлари томонидан бўлғуси раққос ва раққосаларга муай-ян услуб асосида олиб борилувчи маш-ғулотлар орқали қунт б-н ўргатилган. М.р. 20-а. да замонавий саҳналарга чиқди. Профессионал ва халқ ансамбллари репертуаридаги «Гул уйин», «Танавор». «Жозоир», «Муножот» сингари рақслар, қайроқ ва занглар б-н ижро этиладиган ўйинлар шулар жумласидандир. Уста Олим Комилов ва Тамарахоним томонидан тартибга солинган, миллий рақс ва хореография олий мактабида ўқитилаётган «Дойра дарси»да Фарғона М.р. ҳаракатлари ва усуллари жамланган.
Ад.: Авдеева Л., Ўзбек миллий рақс тарихидан, Т., 2001.
Муҳсин Қодиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.