Marathalar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 198–199-b. — ziyouz.com
Marathalar MARATHALAR, marathlar — Hindistonda yaşaydigan xalqlardan biri, Maharaştra ştati aholisining asosiy qismini taşkil etadi. M.ning kiçik guruhlari qöşni ştatlarda ham istiqomat qiladi. Umumiy soni 74 mln. kişini taşkil etadi (2001). Marathi tilida sözlaşadi. Dindorlari, asosan, hinduizmga e'tiqod qiladi, musulmonlar (asosan, şialar), buddaviylar va katoliklar ham bor. Asosiy maşğuloti — dehqonçilik; köp Tarmokli kustar hunarmandçilik va qadimdan dengiz savdosi rivojlangan. 15-a.da rus sayyohi Afanasiy Nikitin M.ning urf-odatlari, turmuşi haqida batafsil ma'lumot qoldirgan. M. Hindistonning eng şakllangan millatlaridan biri bölib, til jihatdan hindevropa tillari guruhiga kiradi. 18-a. örtalariga kelib jangovar M.ning qudratli davlati şim.da Hind vodiysigaça, jan.da Tanjurgaça va şarqda Bengaliyagaça bölgan hududni öz içiga olgan. Lekin 18-a.ning 2-yarmida bo-buriylar sulolasiga mansub sultonlar b-n bölgan janglarda ança kuçsizlangan. Keyinçalik Buyuk Britaniya istiloçilariga karşi olib borgan qattiq kuraşlarda mağlubiyatga uçrab, 19-a. boşlarida butunlay mustamlakaçilarga böysundirilgan. Hindiston mustaqillikka erişgaç (1947), Maxaraştra milliy ştati tuzilgan (1960). M. özlarining boy milliy adabiyoti va san'ati b-n faxrlanadilar. Ajanta va Ellora gorlarida bunyod etilgan sangtaroşlik namunalari butun dunyoga maşhur. M. orasidan milliy ozodlik harakatining tanikli vakillari yetişib çiqqan. Ilğor fikrlovçi M. hind jamiyatidagi konservativ kastaçilik tizimini özgartiriş lozimligini talab qilmoqdalar. Bu ortodoksal hindularning qarşiligiga sabab bölmoqda. Ad.: Narodi Yujnoy Azii, M., 1963.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАРАТҲАЛАР, маратҳлар — Ҳиндистонда яшайдиган халқлардан бири, Маҳараштра штати аҳолисининг асосий қисмини ташкил этади. М.нинг кичик гуруҳлари қўшни штатларда ҳам истиқомат қилади. Умумий сони 74 млн. кишини ташкил этади (2001). Маратҳи тилида сўзлашади. Диндорлари, асосан, ҳиндуизмга эътиқод қилади, мусулмонлар (асосан, шиалар), буддавийлар ва католиклар ҳам бор. Асосий машғулоти — деҳқончилик; кўп Tapмокли кустар ҳунармандчилик ва қадимдан денгиз савдоси ривожланган. 15-а.да рус сайёҳи Афанасий Никитин М.нинг урф-одатлари, турмуши ҳақида батафсил маълумот қолдирган. М. Ҳиндистоннинг энг шаклланган миллатларидан бири бўлиб, тил жиҳатдан ҳиндевропа тиллари гуруҳига киради. 18-а. ўрталарига келиб жанговар М.нинг қудратли давлати шим.да Ҳинд водийсигача, жан.да Танжургача ва шарқда Бенгалиягача бўлган ҳудудни ўз ичига олган. Лекин 18-а.нинг 2-ярмида бо-бурийлар сулоласига мансуб султонлар б-н бўлган жангларда анча кучсизланган. Кейинчалик Буюк Британия истилочиларига карши олиб борган қаттиқ курашларда мағлубиятга учраб, 19-а. бошларида бутунлай мустамлакачиларга бўйсундирилган. Ҳиндистон мустақилликка эришгач (1947), Махараштра миллий штати тузилган (1960). М. ўзларининг бой миллий адабиёти ва санъати б-н фахрланадилар. Ажанта ва Эллора горларида бунёд этилган сангтарошлик намуналари бутун дунёга машҳур. М. орасидан миллий озодлик ҳаракатининг таникли вакиллари етишиб чиққан. Илғор фикрловчи М. ҳинд жамиятидаги консерватив кастачилик тизимини ўзгартириш лозимлигини талаб қилмоқдалар. Бу ортодоксал ҳиндуларнинг қаршилигига сабаб бўлмоқда. Ад.: Народы Южной Азии, М., 1963.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.