Marathalar davlati
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 199-b. — ziyouz.com
Marathalar davlati - 17-a. ning 2-yarmi va 19-a. boşida Maharaştra (Hindiston)da mavjud bölgan davlat. Maharaştraning aholisi musulmon yer egalari tomonidan ğoyat jabrlangan. Ular şu bois boburiylar hukmronligiga qarşi ozodlik harakatlari boşlagan. Bu qözğolonga Şoxji, söngra uning öğli Şivaji boşçilik kilgan. 1674 y.da mustaqil M. d. tuzilgan. M. d.ni markazlaştiriş maqsadida bir neça ma'muriy islohot ötkazilgan, yirik yer egalarining yerlari musodara qilingan, dehqonlardan qat'iy soliq (hosilning 30—40%) undiriş qonunlaştirilgan. Şivaji b-n boburiy podşo Avrangzeb örtasidagi uruşlar bir neça yil davom etgan. Şivajining ölimidan söng (1680) M. d.ga putur yeta boşlagan. Avrangzeb 1689 y.da Maharaştra qöşinlarini tormor etib, Şivajining öğlini qatl etgan. 1714 y.da marath yer egalaridan Balaji Vişvanath Bxat taxtga ötirgan va peşvolar sulolasiga asos solgan. Şundan boşlab M. d.da hokimiyat rasmiy ravişda peşvo (boş vazir)larga meros qoladigan bölgan. Ularning qarorgohi Puna ş. bölgan. Keyingi peşvo Baji Rao davri (1721—40) da marathalar Dekan va Şim. Hindistonning katta qismini egallaganlar. 1758 y. marathalar boburiylar poytaxti — Dexlini zabt etişgan. 1761 y. Nyanv.da Panipatdagi jangda marathalar (S. Bxau boşçiligida) afğonlardan (Ahmadşoh Durroniy qömondonligida) mağlubiyatga uçragaç, ittifoq tarqab ketgan. Şundan söng özaro içki kuraş kuçaygan. Bundan foydalangan inglizlarning Ost-Indiya kompaniyasi M. d.ni bosib olgan (1818).
Ad:. Novaya istoriya Indii, M. 1961; Ğiyosov T. Ğ., Hindistonning yangi tarixi, T., 1999.
Temur Ğiyosov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАРАТҲАЛАР ДАВЛАТИ - 17-а. нинг 2-ярми ва 19-а. бошида Маҳараштра (Ҳиндистон)да мавжуд бўлган давлат. Маҳараштранинг аҳолиси мусулмон ер эгалари томонидан ғоят жабрланган. Улар шу боис бобурийлар ҳукмронлигига қарши озодлик ҳаракатлари бошлаган. Бу қўзғолонга Шохжи, сўнгра унинг ўғли Шиважи бошчилик килган. 1674 й.да мустақил М. д. тузилган. М. д.ни марказлаштириш мақсадида бир неча маъмурий ислоҳот ўтказилган, йирик ер эгаларининг ерлари мусодара қилинган, деҳқонлардан қатъий солиқ (ҳосилнинг 30—40%) ундириш қонунлаштирилган. Шиважи б-н бобурий подшо Аврангзеб ўртасидаги урушлар бир неча йил давом этган. Шиважининг ўлимидан сўнг (1680) М. д.га путур ета бошлаган. Аврангзеб 1689 й.да Маҳараштра қўшинларини тормор этиб, Шиважининг ўғлини қатл этган. 1714 й.да маратҳ ер эгаларидан Балажи Вишванатҳ Бхат тахтга ўтирган ва пешволар сулоласига асос солган. Шундан бошлаб М. д.да ҳокимият расмий равишда пешво (бош вазир)ларга мерос қоладиган бўлган. Уларнинг қароргоҳи Пуна ш. бўлган. Кейинги пешво Бажи Рао даври (1721—40) да маратҳалар Декан ва Шим. Ҳиндистоннинг катта қисмини эгаллаганлар. 1758 й. маратҳалар бобурийлар пойтахти — Дехлини забт этишган. 1761 й. Нянв.да Панипатдаги жангда маратҳалар (С. Бхау бошчилигида) афғонлардан (Аҳмадшоҳ Дурроний қўмондонлигида) мағлубиятга учрагач, иттифоқ тарқаб кетган. Шундан сўнг ўзаро ички кураш кучайган. Бундан фойдаланган инглизларнинг Ост-Индия компанияси М. д.ни босиб олган (1818).
Ад:. Новая история Индии, М. 1961; Ғиёсов Т. Ғ., Ҳиндистоннинг янги тарихи, Т., 1999.
Темур Ғиёсов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.