Marhamat tumani

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 263–264-b. — ziyouz.com

Marhamat tumani - Andijon viloyatidagi tuman, viloyatning jan. qismida joylaşgan. 1926 y. 29 sent.da taşkil etilgan. 1963 y.da M.t. yondoş tuman b-n birlaştirilib tuman markazi M.t.dagi Rus- f skoye selo posyolka- { _— siga köçirilgan. 1965 y. 15 fev.da tuman nomi özgartirilib tuman markazi hoz. Asaka şla kuçirilgan. 1970 y. 7 dekabrda M.t. nomi b-n qayta taşkil etilgan. M.t. şim.da viloyatning Asaka, Xöjaobod, Buloqboşi tumanlari, şarq va jan .da Qirğiziston Respublikasi Öş viloyatining Aravon tumani, ğarbda Farğona viloyatining Quva tumani b-n çegaradoş. Mayd. 0,32 ming km2, aholisi 119,8 ming kişi (2000). M.t.da 1 şahar (Marhamat), 1 şaharça (Polvontoş), 5 qişloq fuqarolari yiğini (Marhamat, Qorabağiş, Şukurmergan, Qoraqörğon, Kötarma) bor. Markazi — Marhamat ş.

Tabiati. Tumanning şim. va şim.- şarqi tekislik, qolgan qismi toğ etaklari va yon bağirlaridan iborat. Olay tizmasining etaklaridagi toğlar, Uluğtoğ (bal. 1500 m), Tu-yamöyin adirlari (bal. 920 m) birgalikda Oyim— Marhamat—Xöjaobod botiğini taşkil etadi. Iqlimi keskin kontinental. Iyulning örtaça t-rasi 26,1°, yanv. niki — 2,9°. Yiliga örtaça 218—320 mm yoğin tuşadi. Vegetatsiya davri 220 kun. Köproq şarqiy şamollar esadi. Vaqtinça şamollar jan.-ğarbdan esadi. Tuman hududidan Qoradaryoning quyi irmoqlari: Şahrixonsoy, Jan. Farğona va Karkidon kanallari oqib ötadi. Tuman yerlari Jan. Farğona kanali va Aravonsoydan suğoriladi. Tuproqlari, asosan, böz tuproq, adirlar etaklari ötloqi böz, ötloqi, botqoq-ötloqi tuproq. Yovvoyi ösimliklardan şuvoq, şöra va boşoqlilar, efemer va efemeroidlar, soy böylarida va yer osti suvlari yuzaroq joylarda tol, terak, turli xil butalar usadi. Yovvoyi hayvonlardan tulki, böri, çiyaböri, kuyon yaşaydi.

Aholisi, asosan, özbeklar. Şuningdek, tojik, qirğiz, rus, tatar, koreys, uyğur, qozoq, ukrain va b. ham yaşaydi. 1 km2 ga örtaça 374 kişi töğri keladi (2000). Şahar aholisi 17,8 ming kişi, qişloq aholisi 102 ming kişi (2000).

Xöjaligi. M.t.da ip yigiruv va töquv f-kasi, elektrotexnika, non, meva va sabzavotlarni qayta işlaş va vino quyiş z-dlari, «UzRospodşipnik» qöşma korxonasi, «Ökçi» paxta tozalaş z-di hamda quriliş, transport va aloqa, savdo va maişiy xizmat körsatiş korxonalari bor. Şuningdek, xususiy tadbirkorlik ham rivojlangan. Tumanda 250 dan ortiq kiçik korxona, dehqon va fermer xöjaliklari faoliyat körsatadi.

Q.x.da qariyb 7250 ga yerga paxta, ming ga dan ziyodroq yerga buğdoy, 1,2 ming ga yerga sabzavot, 1205 ga yerga yem-xaşak ekinlari ekiladi, şuningdek, boğ va tokzorlar bor; kartoşka va b. mahsulotlar ham yetiştiriladi (1999).

Tumanda 6 şirkat xöjaligi, q.x. aksiyadorlik jamiyati, şirkatlar uyuşmasi bor. Tuman şaxsiy va şirkat xöjaliklarida 29 mingga yaqin kramol, 46,2 ming qöy, 61 mingga yaqin parranda, 500 dan ziyod ot boqiladi.

M.t.dagi melioratsiya va suv xöjaligi, agrobiznes kollejlari, kasb-hunar litseyi, kasb-xunar maktablarida 2800 dan ziyod öquvçi öqiydi.

40 dan ortiq umumiy ta'lim maktabida qariyb 28 ming öquvçi ta'lim oladi. 2 musiqa maktabi mavjud. 6 madaniyat uyi, 35 kutubxona (374 ming kitob), «Parvona» xalq, teatri, sirkdorbozlik guruxi, muzey aholiga xizmat körsatadi. 770 örinli 26 davolaş maskani va kasalxonalar bölib, ularda 270 ga yaqin vraç işlaydi. «Oq oltin» tuman gaz. 1933 y. 1 okt.dan çiqadi (adadi 2500).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

МАРҲАМАТ ТУМАНИ - Андижон вилоятидаги туман, вилоятнинг жан. қисмида жойлашган. 1926 й. 29 сент.да ташкил этилган. 1963 й.да М.т. ёндош туман б-н бирлаштирилиб туман маркази М.т.даги Рус- f ское село посёлка- { _— сига кўчирилган. 1965 й. 15 фев.да туман номи ўзгартирилиб туман маркази ҳоз. Асака шла кучирилган. 1970 й. 7 декабрда М.т. номи б-н қайта ташкил этилган. М.т. шим.да вилоятнинг Асака, Хўжаобод, Булоқбоши туманлари, шарқ ва жан .да Қирғизистон Республикаси Ўш вилоятининг Аравон тумани, ғарбда Фарғона вилоятининг Қува тумани б-н чегарадош. Майд. 0,32 минг км2, аҳолиси 119,8 минг киши (2000). М.т.да 1 шаҳар (Марҳамат), 1 шаҳарча (Полвонтош), 5 қишлоқ фуқаролари йиғини (Марҳамат, Қорабағиш, Шукурмерган, Қорақўрғон, Кўтарма) бор. Маркази — Марҳамат ш.

Табиати. Туманнинг шим. ва шим.- шарқи текислик, қолган қисми тоғ этаклари ва ён бағирларидан иборат. Олай тизмасининг этакларидаги тоғлар, Улуғтоғ (бал. 1500 м), Ту-ямўйин адирлари (бал. 920 м) биргаликда Ойим— Марҳамат—Хўжаобод ботиғини ташкил этади. Иқлими кескин континентал. Июлнинг ўртача т-раси 26,1°, янв. ники — 2,9°. Йилига ўртача 218—320 мм ёғин тушади. Вегетация даври 220 кун. Кўпроқ шарқий шамоллар эсади. Вақтинча шамоллар жан.-ғарбдан эсади. Туман ҳудудидан Қорадарёнинг қуйи ирмоқлари: Шаҳрихонсой, Жан. Фарғона ва Каркидон каналлари оқиб ўтади. Туман ерлари Жан. Фарғона канали ва Аравонсойдан суғорилади. Тупроқлари, асосан, бўз тупроқ, адирлар этаклари ўтлоқи бўз, ўтлоқи, ботқоқ-ўтлоқи тупроқ. Ёввойи ўсимликлардан шувоқ, шўра ва бошоқлилар, эфемер ва эфемероидлар, сой бўйларида ва ер ости сувлари юзароқ жойларда тол, терак, турли хил буталар усади. Ёввойи ҳайвонлардан тулки, бўри, чиябўри, куён яшайди.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар. Шунингдек, тожик, қирғиз, рус, татар, корейс, уйғур, қозоқ, украин ва б. ҳам яшайди. 1 км2 га ўртача 374 киши тўғри келади (2000). Шаҳар аҳолиси 17,8 минг киши, қишлоқ аҳолиси 102 минг киши (2000).

Хўжалиги. М.т.да ип йигирув ва тўқув ф-каси, электротехника, нон, мева ва сабзавотларни қайта ишлаш ва вино қуйиш з-длари, «УзРосподшипник» қўшма корхонаси, «Ўкчи» пахта тозалаш з-ди ҳамда қурилиш, транспорт ва алоқа, савдо ва маиший хизмат кўрсатиш корхоналари бор. Шунингдек, хусусий тадбиркорлик ҳам ривожланган. Туманда 250 дан ортиқ кичик корхона, деҳқон ва фермер хўжаликлари фаолият кўрсатади.

Қ.х.да қарийб 7250 га ерга пахта, минг га дан зиёдроқ ерга буғдой, 1,2 минг га ерга сабзавот, 1205 га ерга ем-хашак экинлари экилади, шунингдек, боғ ва токзорлар бор; картошка ва б. маҳсулотлар ҳам етиштирилади (1999).

Туманда 6 ширкат хўжалиги, қ.х. акциядорлик жамияти, ширкатлар уюшмаси бор. Туман шахсий ва ширкат хўжаликларида 29 мингга яқин крамол, 46,2 минг қўй, 61 мингга яқин парранда, 500 дан зиёд от боқилади.

М.т.даги мелиорация ва сув хўжалиги, агробизнес коллежлари, касб-ҳунар лицейи, касб-хунар мактабларида 2800 дан зиёд ўқувчи ўқийди.

40 дан ортиқ умумий таълим мактабида қарийб 28 минг ўқувчи таълим олади. 2 мусиқа мактаби мавжуд. 6 маданият уйи, 35 кутубхона (374 минг китоб), «Парвона» халқ, театри, циркдорбозлик гурухи, музей аҳолига хизмат кўрсатади. 770 ўринли 26 даволаш маскани ва касалхоналар бўлиб, уларда 270 га яқин врач ишлайди. «Оқ олтин» туман газ. 1933 й. 1 окт.дан чиқади (адади 2500).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.