Markazii Osiyo hamkorligi taşkiloti
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 228–229-b. — ziyouz.com
Markazii Osiyo hamkorligi taşkiloti — davlatlararo mintaqaviy iqtisodiy taşkilot. 1993 y. iyul oyida Özbekiston Respublikasi b-n Qozoğiston Respublikasi örtasida 1994—2000 y.larda iqtisodiy integratsiyani çuqurlaştiriş töğrisida bitim imzolandi. Integratsiya jarayonlariga şaroitlar yaratiş maqsadlarida 1994 y. 10 yanv.da Özbekiston va Krzoğiston örtasida Yagona iqtisodiy makon taşkil etiş töğrisida Şart-noma tuzildi. Şartnomaga 1994 y. 16 yanv.da Qirğiziston qöşildi. 1996 y. 23 avg.da Olmaota ş.da ötkazilgan Davlatlararo kengaş majlisida Rossiya Federatsiyasi va Tojikiston Respublikasi kuzatuvçi (1998 y. 26 martdan a'zo) sifatida taşkilotga qabul qilindi. 1998 i. 17 iyulda Çölponota ş.da (Qirğiziston) Yagona iqtisodiy makonni taşkil etiş töğrisidagi şartnoma iştirokçilari — Markaziy Osiyo davlatlarining mintaqaviy birlaşmasi «Markaziy Osiyo iqtisodiy hamjamiyati» nomini oldi. 1999 y.dan davlatlararo kengaşda Gruziya, Turkiya, Ukraina kuzatuvçi maqomida iştirok eta boşladi. Mintaqa mamlakatlarining yagona iqtisodiy makonni şakllantiriş, mintaqa xavfsizligi va barkarorligi masalalarida, mintaqa mamlakatlarining özaro hamkorligini yanada çuqurlaştiriş, integratsion jarayonlarni, siyosiy, savdo-iqtisodiy, ijtimoiymadaniy va b. sohalarda özaro manfaatli xamkorlikni rivojlantirişning muhimligini xisobga olgan holda Özbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimov tomonidan hamjamiyat faoliyati doirasini kengaytiriş va uni «Markaziy Osiyo hamkorligi» taşkiloti deb ataş taklif etildi va bu taklif Qozoğiston, Qirğiziston, Tojikiston, Özbekiston Respublikalari davlat boşliklarining Toşkent bayonotida (2001 i. 28 dek.) öz ifodasini topdi. Davlat boşliklarining Olmaota uçraşuvida (2002 y. 28 fev.) «Markaziy Osiyo hamkorligi» (MOH) taşkilotini tuziş haqida Şartnoma imzolandi. Milliy muvofiklaştiruvçilar instituta taşkil etildi.
MOHni taşkil etişning asosiy maqsadlari: qatnaşuvçi mamlakatlarning manfaatlarini hisobga olgan holda suv-energetika resurslaridan va suv xöjaligi obyektlaridan ratsional foydalaniş; transport tizimining umummintaqaviy infratuzilmasini barpo etiş (q. Yevropa—Osiyo transport yölagi); işlab çiqariş kooperatsiyasi va savdo-iqtisodiy hamkorligini har tomonlama rivojlantiriş; gumanitar sohada va ekologik muammolarni hal etişda özaro hamkorlik; mintaqa xavfsizligini mustahkamlaşda hamkorlikni kuçaytiriş.
2002 y.da MOH davlat boşliklarining 4 marta uçraşuvi bölib ötdi (Olmaota — 28 fev.; Oqtov — 6—7 iyul; Duşanba — 5—6 okt.; Ostona — 27 dek.).
2002 y. 18 noyabrda Toşkentda MOH taşkiloti mamlakatlari parlamentlari a'zolarining davlatlar qonunçilik bazalarini yaqinlaştirişga qaratilgan uçraşuvi, 2002 y. 28—29 noyabrda MOH taşkilotiga a'zo davlatlar işbilarmon doiralari va tadbirkorlarning Markaziy Osiyo hamkorligi — iqtisodiy integratsiya jarayonlarini çuqurlaştiriş mavzuida biznes forumi ötkazildi. MOH taşkiloti doirasida Markaziy Osiyo hamkorlik va taraqqiyot banki taşkil etilgan.
Bahodir Xalilov, Sayfiddin Jörayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАРКАЗИИ ОСИЁ ҲАМКОРЛИГИ ТАШКИЛОТИ — давлатлараро минтақавий иқтисодий ташкилот. 1993 й. июль ойида Ўзбекистон Республикаси б-н Қозоғистон Республикаси ўртасида 1994—2000 й.ларда иқтисодий интеграцияни чуқурлаштириш тўғрисида битим имзоланди. Интеграция жараёнларига шароитлар яратиш мақсадларида 1994 й. 10 янв.да Ўзбекистон ва Крзоғистон ўртасида Ягона иқтисодий макон ташкил этиш тўғрисида Шарт-нома тузилди. Шартномага 1994 й. 16 янв.да Қирғизистон қўшилди. 1996 й. 23 авг.да Олмаота ш.да ўтказилган Давлатлараро кенгаш мажлисида Россия Федерацияси ва Тожикистон Республикаси кузатувчи (1998 й. 26 мартдан аъзо) сифатида ташкилотга қабул қилинди. 1998 и. 17 июлда Чўлпонота ш.да (Қирғизистон) Ягона иқтисодий маконни ташкил этиш тўғрисидаги шартнома иштирокчилари — Марказий Осиё давлатларининг минтақавий бирлашмаси «Марказий Осиё иқтисодий ҳамжамияти» номини олди. 1999 й.дан давлатлараро кенгашда Грузия, Туркия, Украина кузатувчи мақомида иштирок эта бошлади. Минтақа мамлакатларининг ягона иқтисодий маконни шакллантириш, минтақа хавфсизлиги ва баркарорлиги масалаларида, минтақа мамлакатларининг ўзаро ҳамкорлигини янада чуқурлаштириш, интеграцион жараёнларни, сиёсий, савдо-иқтисодий, ижтимоиймаданий ва б. соҳаларда ўзаро манфаатли хамкорликни ривожлантиришнинг муҳимлигини хисобга олган ҳолда Ўзбекистон Республикаси Президенти И. А. Каримов томонидан ҳамжамият фаолияти доирасини кенгайтириш ва уни «Марказий Осиё ҳамкорлиги» ташкилоти деб аташ таклиф этилди ва бу таклиф Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Ўзбекистон Республикалари давлат бошликларининг Тошкент баёнотида (2001 и. 28 дек.) ўз ифодасини топди. Давлат бошликларининг Олмаота учрашувида (2002 й. 28 фев.) «Марказий Осиё ҳамкорлиги» (МОҲ) ташкилотини тузиш ҳақида Шартнома имзоланди. Миллий мувофиклаштирувчилар института ташкил этилди.
МОҲни ташкил этишнинг асосий мақсадлари: қатнашувчи мамлакатларнинг манфаатларини ҳисобга олган ҳолда сув-энергетика ресурсларидан ва сув хўжалиги объектларидан рационал фойдаланиш; транспорт тизимининг умумминтақавий инфратузилмасини барпо этиш (қ. Европа—Осиё транспорт йўлаги); ишлаб чиқариш кооперацияси ва савдо-иқтисодий ҳамкорлигини ҳар томонлама ривожлантириш; гуманитар соҳада ва экологик муаммоларни ҳал этишда ўзаро ҳамкорлик; минтақа хавфсизлигини мустаҳкамлашда ҳамкорликни кучайтириш.
2002 й.да МОҲ давлат бошликларининг 4 марта учрашуви бўлиб ўтди (Олмаота — 28 фев.; Оқтов — 6—7 июль; Душанба — 5—6 окт.; Остона — 27 дек.).
2002 й. 18 ноябрда Тошкентда МОҲ ташкилоти мамлакатлари парламентлари аъзоларининг давлатлар қонунчилик базаларини яқинлаштиришга қаратилган учрашуви, 2002 й. 28—29 ноябрда МОҲ ташкилотига аъзо давлатлар ишбилармон доиралари ва тадбиркорларнинг Марказий Осиё ҳамкорлиги — иқтисодий интеграция жараёнларини чуқурлаштириш мавзуида бизнес форуми ўтказилди. МОҲ ташкилоти доирасида Марказий Осиё ҳамкорлик ва тараққиёт банки ташкил этилган.
Баҳодир Халилов, Сайфиддин Жўраев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.