Markazit
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 231-b. — ziyouz.com
Markazit (fors, margaşişe — kolçedan), nursimon kolçedan — sulfidlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi FeS2. Qöşimçalar tarzida, köpinça, Ni, As, Sb, Ti, Co va b. mavjud. Metalddek yaltiroq. Rangi jezsimonsariq, yuzasi kulrang-yaşil tovlanadi. Rombik sistemada kristallanadi, kristallari taxtaçasimon, ustunsimon, qöşaloq, nayzasimon, ba'zan taroqsimon. Köpinça, murakkab agregatlar — birikkan holda, kurtaksimon va oqiq hosilalar körinişida, ayniqsa, pirit b-n köproq uçraydi. Qattiqligi 6,0—6,5, ziçligi 4,9 g/ sm3. Mört. Alohida kon hosil qilmaydi. Piritdan kristall şakllari b-n farq qiladi. Gidrotermal konlarda pirit, pirrotin va b. sulfidlar b-n birga hosil böladi. M. çökindi jinslarda, asosan, kömirli, ayniqsa, qönğir kömirli qumtoş gillar orasida konkretsiya va noaniq şaklli donalar hosil qiladi. Özbekistonda köproq Angren kumir konida, kamroq oltin konlari (Muruntov va b.), grafit (Toşqazigan), skarnlişeyelitli (Ingiçka, Langar, Qöytoş va b.), polimetalli, kolçedanli (Uçquloç, Xondiza va b.) konlarda tarqalgan. Sulfat kislota olişda işlatiladi. Kömir va ötga çidamli gillarda zararli qöşimça hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАРКАЗИТ (форс, маргашише — колчедан), нурсимон колчедан — сульфидлар синфига мансуб минерал. Кимёвий таркиби FeS2. Қўшимчалар тарзида, кўпинча, Ni, As, Sb, Ti, Co ва б. мавжуд. Металддек ялтироқ. Ранги жезсимонсариқ, юзаси кулранг-яшил товланади. Ромбик системада кристалланади, кристаллари тахтачасимон, устунсимон, қўшалоқ, найзасимон, баъзан тароқсимон. Кўпинча, мураккаб агрегатлар — бириккан ҳолда, куртаксимон ва оқиқ ҳосилалар кўринишида, айниқса, пирит б-н кўпроқ учрайди. Қаттиқлиги 6,0—6,5, зичлиги 4,9 г/ см3. Мўрт. Алоҳида кон ҳосил қилмайди. Пиритдан кристалл шакллари б-н фарқ қилади. Гидротермал конларда пирит, пирротин ва б. сульфидлар б-н бирга ҳосил бўлади. М. чўкинди жинсларда, асосан, кўмирли, айниқса, қўнғир кўмирли қумтош гиллар орасида конкреция ва ноаниқ шаклли доналар ҳосил қилади. Ўзбекистонда кўпроқ Ангрен кумир конида, камроқ олтин конлари (Мурунтов ва б.), графит (Тошқазиган), скарнлишеелитли (Ингичка, Лангар, Қўйтош ва б.), полиметалли, колчеданли (Учқулоч, Хондиза ва б.) конларда тарқалган. Сульфат кислота олишда ишлатилади. Кўмир ва ўтга чидамли гилларда зарарли қўшимча ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.