Marokanda
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 240–241-b. — ziyouz.com
Marokanda — Samarqandnnng yunonça nomi (mil. av. 4-a. —mil. 4-alar). Aslida Samarqandning qad. nomi Suğd yozma manbalarida Smarakansa (Smarakansa) bölib, uni yunon tarixçilari M. deb yunonçaga ağdarib olganlar. Samarqandning M. nomi 17-a. dan söng Yevropa tarixçilarining asarlari orqali kirib kelgan. Arxeologik tadqiqot natijalariga köra, dastlab, mil. av. 8—7-a.larda M. atrofi mudofaa devorlari b-n öralgan qal'a-qörğon bölgan. Mil. av. 7-a.dan şahar devori devğiştlardan qayta tiklangan. Uning şim. qismida hukmdor qarorgohi — Arki a'lo joylaşgan. Yunon mualliflari Arri-an, Strabon va Kursiy Kvint Ruflarning ma'lumotlariga köra, mil. av. 329 y.da Aleksandr qöşinlari Hindukuşdan oşib ötib uni zabt etib, vayron qilgan. Öşa kezlarda şahar maydonining aylanasi 12 km bölgan. Aleksandr qöşinlariga qattiq qarşilik körsatgan suğd qahramoni Spita-men otryadining tösatdan paydo bölişidan çöçigan yunonlar şaharda öz harbiy garnizonini saklaş maqsadida şahar qal'a devorini qayta tiklatgan. Strabonning ma'lumotlariga köra, Spitamen boşçiligidagi qözğolon bostirilgaç, Aleksandr yana M.ni vayron qilişni buyurgan. Keyinçalik şahar atrofidagi mudofaa devori mahalliy hokimlar tomonidan antik davrga xos an'ana asosida qayta tiklangan. M. mil. av. 8-a.dan to mil. 9-a.gaça suğdiyça Smarakansa, söng forsiyça Samarqand, 9-a.dan turkiyça Semiz-kent nomi b-n manbalarda uçraydi. Keyinroq Samarqand nomi şaharning mutlaq nomiga aylandi. Uning Afrosiyob nomi esa şaharning qad. Qal'ai Hisor — Köhna qal'a qismiga nisbatan 17-a.dan boşlab mahalliy aholi tomonidan işlatila boşlangan.
Ad.: Arrian, Poxod Aleksandra, M., 1962; Kvint Kursiy Ruf, Istoriya Aleksandra Makedonskogo, M., 1963; Strabon , Geografiya v 17 ti knigax, perevod s greçeskogo Likoşina, M., 1964; «Afrasiab», sbornik, vip. 1, T., 1969.
Ahmadali Asqarov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАРОКАНДА — Самарқанднннг юнонча номи (мил. ав. 4-а. —мил. 4-алар). Аслида Самарқанднинг қад. номи Суғд ёзма манбаларида Смараканса (Smarakansa) бўлиб, уни юнон тарихчилари М. деб юнончага ағдариб олганлар. Самарқанднинг М. номи 17-а. дан сўнг Европа тарихчиларининг асарлари орқали кириб келган. Археологик тадқиқот натижаларига кўра, дастлаб, мил. ав. 8—7-а.ларда М. атрофи мудофаа деворлари б-н ўралган қалъа-қўрғон бўлган. Мил. ав. 7-а.дан шаҳар девори девғиштлардан қайта тикланган. Унинг шим. қисмида ҳукмдор қароргоҳи — Арки аъло жойлашган. Юнон муаллифлари Арри-ан, Страбон ва Курций Квинт Руфларнинг маълумотларига кўра, мил. ав. 329 й.да Александр қўшинлари Ҳиндукушдан ошиб ўтиб уни забт этиб, вайрон қилган. Ўша кезларда шаҳар майдонининг айланаси 12 км бўлган. Александр қўшинларига қаттиқ қаршилик кўрсатган суғд қаҳрамони Спита-мен отрядининг тўсатдан пайдо бўлишидан чўчиган юнонлар шаҳарда ўз ҳарбий гарнизонини саклаш мақсадида шаҳар қалъа деворини қайта тиклатган. Страбоннинг маълумотларига кўра, Спитамен бошчилигидаги қўзғолон бостирилгач, Александр яна М.ни вайрон қилишни буюрган. Кейинчалик шаҳар атрофидаги мудофаа девори маҳаллий ҳокимлар томонидан антик даврга хос анъана асосида қайта тикланган. М. мил. ав. 8-а.дан то мил. 9-а.гача суғдийча Смараканса, сўнг форсийча Самарқанд, 9-а.дан туркийча Семиз-кент номи б-н манбаларда учрайди. Кейинроқ Самарқанд номи шаҳарнинг мутлақ номига айланди. Унинг Афросиёб номи эса шаҳарнинг қад. Қалъаи Ҳисор — Кўҳна қалъа қисмига нисбатан 17-а.дан бошлаб маҳаллий аҳоли томонидан ишлатила бошланган.
Ад.: Арриан, Поход Александра, М., 1962; Квинт Курций Руф, История Александра Македонского, М., 1963; Страбон , География в 17 ти книгах, перевод с греческого Лыкошина, М., 1964; «Афрасиаб», сборник, вып. 1, Т., 1969.
Аҳмадали Асқаров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.