Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    «Mars»

    Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 250–251-b. — ziyouz.com

    «Mars» — Mars va kosmik fazoni örganiş uçun uçirilgan SSSR sayyoralararo avtomatik kosmik st-yalarning nomi. 1962—77 y.larda 7 ta «M». uçirilgan. Bortida radiotexnika as-boblari, avtomat st-yani Marsga tuşiruvçi apparat, quyoş batareyalari, raqamli hisoblaş maşinasi, teleskop, fototelevizion kamera va b. apparatlar örnatilgan. Tuşiruvçi apparat ekran-vakuum issiklik izolyatsiyasi, atm. bosimini ölçaydigan asboblar va b. b-n jihozlangan. M. eltuvçi raketalar yordamida uçirilgan. «M-1» yordamida (1962) Yer b-n Mars orbitalari orasidagi kosmik fazoning fizik xossalari, kosmik nurlaniş intensivligi va fazoning boşqa fizik xossalari örganildi. «M-2» va «M-3» (1971) Mars sirtining tuzilişi, radionurlanişi, magnit maydoni va b. örganildi. «M-3» sayyora sirtiga qöndiriladigan ilmiy kuzatuv apparatni ham yetkazdi. Ular 8 oy davomida Mars atmosferasi, sirtqi qatlamning harorati, suv buği mikdori va b.ni tekşirdi. «M-4» 1973 y.da Mars sirtini fotosuratlarga tuşirdi. «M-5» (1974) Mars sirtiga qöndirilgan apparatlarning joyini fotosuratlarga oldi. «M-6», «M-7» (1974) Mars sirtiga ap-paratlarni ohista qöndirdi va atmos-ferani tekşirdi. Ular Marsning sun'iy yöldoşi orbitasida va uning sirtida turib, televizion tasvirlarni Yerga yetkaziş masalalarini sinovdan ötkazdi. Bundan taşqari, kosmik apparatlar yordamida olingan fotosuratlarda Mars sirtidagi yil fasllariga qarab özgaradigan qoramtir sohalarning çegaralari Yerdan turib olingan fotosuratlarga öxşamasligi, ular asta-sekin yoruğ sohalarga tutaşib ketişi aniqlandi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    «МАРС» — Марс ва космик фазони ўрганиш учун учирилган СССР сайёралараро автоматик космик ст-яларнинг номи. 1962—77 й.ларда 7 та «М». учирилган. Бортида радиотехника ас-боблари, автомат ст-яни Марсга туширувчи аппарат, қуёш батареялари, рақамли ҳисоблаш машинаси, телескоп, фототелевизион камера ва б. аппаратлар ўрнатилган. Туширувчи аппарат экран-вакуум иссиклик изоляцияси, атм. босимини ўлчайдиган асбоблар ва б. б-н жиҳозланган. М. элтувчи ракеталар ёрдамида учирилган. «М-1» ёрдамида (1962) Ер б-н Марс орбиталари орасидаги космик фазонинг физик хоссалари, космик нурланиш интенсивлиги ва фазонинг бошқа физик хоссалари ўрганилди. «М-2» ва «М-3» (1971) Марс сиртининг тузилиши, радионурланиши, магнит майдони ва б. ўрганилди. «М-3» сайёра сиртига қўндириладиган илмий кузатув аппаратни ҳам етказди. Улар 8 ой давомида Марс атмосфераси, сиртқи қатламнинг ҳарорати, сув буғи микдори ва б.ни текширди. «М-4» 1973 й.да Марс сиртини фотосуратларга туширди. «М-5» (1974) Марс сиртига қўндирилган аппаратларнинг жойини фотосуратларга олди. «М-6», «М-7» (1974) Марс сиртига ап-паратларни оҳиста қўндирди ва атмос-ферани текширди. Улар Марснинг сунъий йўлдоши орбитасида ва унинг сиртида туриб, телевизион тасвирларни Ерга етказиш масалаларини синовдан ўтказди. Бундан ташқари, космик аппаратлар ёрдамида олинган фотосуратларда Марс сиртидаги йил фаслларига қараб ўзгарадиган қорамтир соҳаларнинг чегаралари Ердан туриб олинган фотосуратларга ўхшамаслиги, улар аста-секин ёруғ соҳаларга туташиб кетиши аниқланди.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.