Marş
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 256-b. — ziyouz.com
Marş (musiqada) — tantanali yuriş, qöşinlarning saf tortib yurişi kabi jarayonlarda ijro etişga möljallangan musiqa janri. Şaxdam usuli, qadam taşlaş sur'ati, asosan, 2/4, 4/4, 3/4 ölçovi b-n belgilanadi. Harbiy yoki ommaviy yurişda odamlarning baravar qadam taşlaşiga jör bölib, ularga tantanavor kayfiyat bağişlaydi. Yuz yillik uruş davrida Fransiya va Angliyada, 15-a.da Germaniyada motam M. hamda tantanavor M. şakllarida paydo bölgan. M. asarlarining mazmuni va xususiyatlari muayyan davrning tarixiy şaroitiga, milliy musiqa an'analariga qarab farqlanadi. M. janri rivojining ilk davrlaridanoq xususiy çegaradan çiqib, ommabop konsert musiqasi, keyinçalik professional musiqa janrlari (opera, balet, simfoniya va b.) tarkibidan örin olgan. Natijada, yuriş M.i qatorida konsert M.i, qöşiq — M. va b. vujudga kelgan. Hozirda M. harbiy muyeşa janri sifatida puflama sozlar orkestrlar repertuaridan katta örin olgan. Özbek xalqi musiqa merosida «Buxoroça M.», «Qöqon M.i», «Askarlar M.i», «Sarbozça» kabi harbiy M.lar tarqalgan. M. uslubida Hamza, T. Jalilov, Yu. Rajabiy, Matyusuf Xarratov, F. Sodiqov, I. Ikromov va b. bastakorlar ommaviy M.lar yaratgan. Kompozitorlardan T. Sodiqov, S. Yuda-kov, M. Burhonov, M. Aşrafiy, M. Leviyev, D. Zokirov, F. Qodirov, P. Xoliqov, P. Makarov, Habibulla Raximov va b. ijodida M.ning turli namunalari mavjud.
Olga Nikolskaya.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАРШ (мусиқада) — тантанали юриш, қўшинларнинг саф тортиб юриши каби жараёнларда ижро этишга мўлжалланган мусиқа жанри. Шахдам усули, қадам ташлаш суръати, асосан, 2/4, 4/4, 3/4 ўлчови б-н белгиланади. Ҳарбий ёки оммавий юришда одамларнинг баравар қадам ташлашига жўр бўлиб, уларга тантанавор кайфият бағишлайди. Юз йиллик уруш даврида Франция ва Англияда, 15-а.да Германияда мотам М. ҳамда тантанавор М. шаклларида пайдо бўлган. М. асарларининг мазмуни ва хусусиятлари муайян даврнинг тарихий шароитига, миллий мусиқа анъаналарига қараб фарқланади. М. жанри ривожининг илк даврлариданоқ хусусий чегарадан чиқиб, оммабоп концерт мусиқаси, кейинчалик профессионал мусиқа жанрлари (опера, балет, симфония ва б.) таркибидан ўрин олган. Натижада, юриш М.и қаторида концерт М.и, қўшиқ — М. ва б. вужудга келган. Ҳозирда М. ҳарбий муеща жанри сифатида пуфлама созлар оркестрлар репертуаридан катта ўрин олган. Ўзбек халқи мусиқа меросида «Бухороча М.», «Қўқон М.и», «Аскарлар М.и», «Сарбозча» каби ҳарбий М.лар тарқалган. М. услубида Ҳамза, Т. Жалилов, Ю. Ражабий, Матюсуф Харратов, Ф. Содиқов, И. Икромов ва б. бастакорлар оммавий М.лар яратган. Композиторлардан Т. Содиқов, С. Юда-ков, М. Бурҳонов, М. Ашрафий, М. Левиев, Д. Зокиров, F. Қодиров, П. Холиқов, П. Макаров, Ҳабибулла Рахимов ва б. ижодида М.нинг турли намуналари мавжуд.
Ольга Никольская.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.