Marşall rejasi

Marşall rejasi - 2-jahon uruşidan keyin Yevropani AQŞ va Kanadaning iqtisodiy yordami b-n tiklaş va rivojlantiriş dasturi; bu rejani 1947 y. 5 iyunda AQŞ davlat kotibi, general J. K. Marşall (1880— 1959) işlab çiqqan va uni amalga oşiriş 1948—51 y.larga möljallangan. Rejani amalga oşiriş böyiça Ğarbiy Yevropadagi 16 davlat — Buyuk Britaniya, Fransiya, Italiya, Belgiya, Niderlandiya, Lyuksemburg, Şvetsiya, Norvegiya, Daniya, Irlandiya, Islandiya, Portugaliya, Avstriya, Şveysariya, Gretsiya hamda Turkiya M. r.da iştirok etişga rozi böldi va Yevropa iqtisodiy jamiyatini tuziş haqidagi konvensiyani qabul qildi. Keyinçalik, M. r.ga Ğarbiy Germaniya ham jalb etildi. AQŞ kongressi iqtisodiy hamkorlik qiliş qonunini qabul qilgaç (1948), M. r., ya'ni tört yillik «çet el davlatlariga yordam» dasturi kuçga kirdi. Unda ikki tomonlama bitim asosida Ğarbiy Yevropa davlatlariga yordam közda tutilgan. Yordam AQŞ federal byudjetidan qaytarib olinmaydigan subsidiya va zayomlar tarzida beriddi. 1948 y.danto 1951 y.gaça AQŞ M. p., böyiça 17 mlrd. dollar mablağ sarfladi. Uning asosiy qismi Buyuk Britaniya, Fransiya, Italiya va GFR (AQŞ va GRF örtasida 1949 y. dek.da imzolangan ikki tomonlama bitimga asosan) davlatlariga berildi.

Rejada «erkin tadbirkorlik»ni rivojlantiriş, xususiy Amerika investitsiyalarini rağbatlantiriş, bojxona ta'riflarini pasaytiriş, AQŞga ba'zi bir taqçil tovarlarni yetkazib beriş, moliyaviy barqarorlikni ta'minlaş, Amerika yordamini oliş natijasida böşagan milliy valyutada maxsus fondlar taşkil etiş va ularning AQŞ tomonidan nazorat kilinişi, olingan mablağlarni qay tarzda sarflanayotganligi haqida muntazam hisobot berib turiş möljallangan.

Risolat Işmuratova.