Marsiya

Marsiya (marsiya) — 1) Yaqin va Örta Şarq poeziyasida adabiy janrlardan biri; 2) biror maşhur kişi yoki keksa oila a'zosi vafoti munosabati b-n ğam-alam va hasratni ifodalaydigan xalq oğzaki poetik va musiqa ijodiyotining azamotam janri. M. qöşiq yoki aşula turi sifatida dafn marosimida hayotdan köz yumgan kişining yaxşi xislatlari, iş faoliyatlari, qarindoşlik aloqalari esga olinib erkaklar tomonidan jörsiz reçitativ yoki kuyçan, oğir, mungli ohanglarda aytiladi. M.da xalq sözlari, ğazal, ruboiy, muxammas va b. asosida şaxs boşiga tuşgan kulfat, yakin kişidan judo böliş qismati aks etadi. Ayrim xududlarda, ba'zan esa oilalarda M.ni ayollar ham alohida ta'sirçan va mahorat b-n aytgan. «Sadr»yoki «Jaxr» marosimlarida M. («aytib yiğlaş» ma'nosida) lar yakin qarindoşlari davrasida hofiz yoki xonanda tomonidan ijro etilgan (ayrim xrlatlarda çolğu jörnavozligida). Yozma manbalarda M. haqida ma'lumotlar va namunalar berilgan: Narşaxiyning «Buxoro tarixi» kitobida Siyovuşga bağişlangan M., Mahmud Koşğariyning «Devonu luğotit turk» asarida Alp Ertunga M.si, adabiyotda Alişer Navoiyning ustozi Abdurahmon Jomiyga bağişlangan M.si, Hamzaning birinçi özbek aktrisasi Tursunoyga bağişlab yozgan M.si, xalq orasida Mulla Töyçi Hofizga bağişlangan M. va b. 20-a. özbek adabiyoti va musiqasida M.lar ijod etilgan: Rasul kori Mamadaliyev tomonidan bir neça M.lar yaratilgan; M. Burhonovning «Epitafiya» asari M. şaklida yozilgan.

Rustam Abdullayev.