Marten peçi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 253–254-b. — ziyouz.com
Marten peçi - çuyan, temirtersak va temir rudasini kayta eritib pölat olinadigan alangali regeneratorli peç. Ikki asosiy qism: ustki kurilma va pastki qurilmadan iborat. Birinçi M.p. Fransiyada 1864 y.da qurilgan (1865 y.da işga tuşirilgan). P. Marten nomi b-n atalgan. Muqim (statsionar) va tebranma qismlarga bulinadi. Muqim M.p. ustki kurilma, iş buşligi va kallaklardan iborat. Kallaklar iş böşliğining ikki tomonida joylaşgan. Bu kiyem regeneratoraya oddindan qizdirilgan (1100— 1200° da) gazeimon yonilği va havoni galmagal berib turiş va yonilğida ajraladigan mahsulotlar (gazlar) ni taşqariga çiqariş uçun xizmat qiladi. Peçning iş böşliğida 1800° va bundan yuqori t-rada eritiş jarayoni amalga oşadi. Xom aşyo (çöyan, temirtersak, temir rudasi, flyus va b.) peçga maxsus maşinalarda odd devordagi tuynuk orqali solinadi. Tayyor pölat çiqariş teşigidan çiqarib olinadi.
Pastki qism iş paytida ajraladigan çang va şlaklarni yiğadigan ikki juft şlakdon hamda yoniş mahsulotlari issikligini töplab uzatiladigan gaz va havo regeneratorlaridan iborat.
M. p.da gazsimon yonilği (koksdomna gazi va tabiiy gaz), suyuq yoqilği (mazut, smola) va kömir kukuni yoqiladi. Yonişni jadallaştiriş uçun peçga kislorod b-n boyitilgan havo haydab turiladi. Tebranma M. p.ning iş böşliği sirtiga ötga çidamli ğişt terilgan metall qutidan iborat bölib, pölat va şlakni çiqariş vaqtida uni maxsus mexanizmlar yordamida oğdiriş mumkin.
M. p.ning tubi, devorlari va iş böşliğining gumbazlari ötga çidamli materiallar (ğiştlar) dan işlanadi. Iş böşliği ikkita bölgan (ikki vannali) M. p. ham bor. Peç nazoratölçaş apparatlari b-n jihozlanadi. Ular peçning işini nazorat qilib turişga hamda metall eritişning turli bosqiçlarida issiqlik (tra) maromini birday tutib turişga imkon beradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАРТЕН ПЕЧИ - чуян, темиртерсак ва темир рудасини кайта эритиб пўлат олинадиган алангали регенераторли печ. Икки асосий қисм: устки курилма ва пастки қурилмадан иборат. Биринчи М.п. Францияда 1864 й.да қурилган (1865 й.да ишга туширилган). П. Мартен номи б-н аталган. Муқим (стационар) ва тебранма қисмларга булинади. Муқим М.п. устки курилма, иш бушлиги ва каллаклардан иборат. Каллаклар иш бўшлиғининг икки томонида жойлашган. Бу кием регенераторая оддиндан қиздирилган (1100— 1200° да) газеимон ёнилғи ва ҳавони галмагал бериб туриш ва ёнилғида ажраладиган маҳсулотлар (газлар) ни ташқарига чиқариш учун хизмат қилади. Печнинг иш бўшлиғида 1800° ва бундан юқори т-рада эритиш жараёни амалга ошади. Хом ашё (чўян, темиртерсак, темир рудаси, флюс ва б.) печга махсус машиналарда одд девордаги туйнук орқали солинади. Тайёр пўлат чиқариш тешигидан чиқариб олинади.
Пастки қисм иш пайтида ажраладиган чанг ва шлакларни йиғадиган икки жуфт шлакдон ҳамда ёниш маҳсулотлари иссиклигини тўплаб узатиладиган газ ва ҳаво регенераторларидан иборат.
М. п.да газсимон ёнилғи (коксдомна гази ва табиий газ), суюқ ёқилғи (мазут, смола) ва кўмир кукуни ёқилади. Ёнишни жадаллаштириш учун печга кислород б-н бойитилган ҳаво ҳайдаб турилади. Тебранма М. п.нинг иш бўшлиғи сиртига ўтга чидамли ғишт терилган металл қутидан иборат бўлиб, пўлат ва шлакни чиқариш вақтида уни махсус механизмлар ёрдамида оғдириш мумкин.
М. п.нинг туби, деворлари ва иш бўшлиғининг гумбазлари ўтга чидамли материаллар (ғиштлар) дан ишланади. Иш бўшлиғи иккита бўлган (икки ваннали) М. п. ҳам бор. Печь назоратўлчаш аппаратлари б-н жиҳозланади. Улар печнинг ишини назорат қилиб туришга ҳамда металл эритишнинг турли босқичларида иссиқлик (тра) маромини бирдай тутиб туришга имкон беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.