Marv uruşlari
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 202-b. — ziyouz.com
Marv uruşlari - Buxoro amiri Şohmurodning Marvni böysundiriş uçun olib borgan uruşlari (1786, 1788, 1790). 1786 i. Şohmurod Marv hokimi Bayramalixon ustiga bir neça bor qöşin jönatgan. Birinçi hujum vaqtida Bayramalixon öldirilib, şahar atrofi talontaroj qilingan. Özaro tuzilgan bitimga köra, Bayramalixonning öğillaridan Muhammad Karimxon Marv hokimi etib tayinlangan. Ammo u tezda hokimiyatdan çetlatilib, örniga akasi Xoja Muxammad Husayn ötqazilgan. 1788 y. Şohmurod yana Marvga yuriş qilib, şahar va uning atrofini suv b-n ta'minlaydigan Murğob daryosidagi Sultonband töğonini (uni qöriqlab turgan qal'a boşliğining xoinligi tufayli) egallab, uni buzdirib taşlagan. Marv suvsiz qolgan, biroq u taslim bölmagan. Aholi örtasida oçlik, qaşşoqlik avjga çiqqan, natijada şahar böysunişga majbur bölgan. Şohmurod Marvga 5 ming kişilik qöşin kiritib, ularni şahar aholisi uylariga joylaştirgan. Marvning 15 ming (ayrim manbalarda 30 ming) aholisini Buxoro va Samarqand viloyatlariga köçirtirib kelgan. Marvni boşqariş Şohmurodning ukalari Umarbiy va Fozilbiylarga topşirilgan. Sultonband töğoni qayta tiklangan. Murğobning quyi oqimida Islomobod qal'asi qurilgan. Biroq Marv yana Şohmurodga böysunişdan boş tortgan. Şoh-murod 1790 y. yana Marvga qöşin tortib kelgan, lekin şaharni qölga kirita olmagaç, Sultonband töğonini buzdirib taşlab, şahar va uning atrofini yana suvdan mahrum qilgan. Marv vohasi çölbiyobonga aylangan. Şahar aholisi Umarbiyga qarşi isyon kötarib, şahar darvozasini Şohmurodga oçib bergan. Umarbiy ukasi Fozilbiy b-n Şahrisabzga qoçgan. Marv hokimligi Şohmurodning öğli Din Nosirbiyga topşirilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАРВ УРУШЛАРИ - Бухоро амири Шоҳмуроднинг Марвни бўйсундириш учун олиб борган урушлари (1786, 1788, 1790). 1786 и. Шоҳмурод Марв ҳокими Байрамалихон устига бир неча бор қўшин жўнатган. Биринчи ҳужум вақтида Байрамалихон ўлдирилиб, шаҳар атрофи талонтарож қилинган. Ўзаро тузилган битимга кўра, Байрамалихоннинг ўғилларидан Муҳаммад Каримхон Марв ҳокими этиб тайинланган. Аммо у тезда ҳокимиятдан четлатилиб, ўрнига акаси Хожа Мухаммад Ҳусайн ўтқазилган. 1788 й. Шоҳмурод яна Марвга юриш қилиб, шаҳар ва унинг атрофини сув б-н таъминлайдиган Мурғоб дарёсидаги Султонбанд тўғонини (уни қўриқлаб турган қалъа бошлиғининг хоинлиги туфайли) эгаллаб, уни буздириб ташлаган. Марв сувсиз қолган, бироқ у таслим бўлмаган. Аҳоли ўртасида очлик, қашшоқлик авжга чиққан, натижада шаҳар бўйсунишга мажбур бўлган. Шоҳмурод Марвга 5 минг кишилик қўшин киритиб, уларни шаҳар аҳолиси уйларига жойлаштирган. Марвнинг 15 минг (айрим манбаларда 30 минг) аҳолисини Бухоро ва Самарқанд вилоятларига кўчиртириб келган. Марвни бошқариш Шоҳмуроднинг укалари Умарбий ва Фозилбийларга топширилган. Султонбанд тўғони қайта тикланган. Мурғобнинг қуйи оқимида Исломобод қалъаси қурилган. Бироқ Марв яна Шоҳмуродга бўйсунишдан бош тортган. Шоҳ-мурод 1790 й. яна Марвга қўшин тортиб келган, лекин шаҳарни қўлга кирита олмагач, Султонбанд тўғонини буздириб ташлаб, шаҳар ва унинг атрофини яна сувдан маҳрум қилган. Марв воҳаси чўлбиёбонга айланган. Шаҳар аҳолиси Умарбийга қарши исён кўтариб, шаҳар дарвозасини Шоҳмуродга очиб берган. Умарбий укаси Фозилбий б-н Шаҳрисабзга қочган. Марв ҳокимлиги Шоҳмуроднинг ўғли Дин Носирбийга топширилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.